Μεταβολικό Σύνδρομο: Όταν Πίεση, Σάκχαρο, Κοιλιακό Λίπος και Χοληστερόλη Συνδυάζονται

Υψηλή πίεση.

Αυξημένο σάκχαρο.

Κοιλιακό λίπος.

Υψηλά τριγλυκερίδια.

Χαμηλή HDL.

Το καθένα από αυτά μπορεί να αποτελεί έναν ξεχωριστό παράγοντα κινδύνου.

Όταν όμως εμφανίζονται μαζί, η εικόνα αλλάζει.

Τότε μπορεί να μιλάμε για μεταβολικό σύνδρομο.

Δεν πρόκειται για μία μοναδική ασθένεια.

Είναι ένα σύνολο μεταβολικών διαταραχών που εμφανίζονται ταυτόχρονα και αυξάνουν τον κίνδυνο για:

• καρδιαγγειακή νόσο,
• διαβήτη τύπου 2,
• εγκεφαλικό επεισόδιο,
• άλλες μεταβολικές επιπλοκές.

Και το σημαντικό είναι ότι ένας άνθρωπος μπορεί να έχει μεταβολικό σύνδρομο χωρίς να αισθάνεται άρρωστος.

Τι είναι το μεταβολικό σύνδρομο;

Το μεταβολικό σύνδρομο περιγράφει μία ομάδα παραγόντων κινδύνου που σχετίζονται με τον μεταβολισμό και την καρδιαγγειακή υγεία.

Οι βασικοί παράγοντες περιλαμβάνουν:

• αυξημένη περίμετρο μέσης,
• αυξημένα τριγλυκερίδια,
• χαμηλή HDL χοληστερόλη,
• αυξημένη αρτηριακή πίεση,
• αυξημένη γλυκόζη νηστείας.

Όσο περισσότεροι από αυτούς συνυπάρχουν, τόσο μεγαλύτερη μπορεί να είναι η επιβάρυνση.

Γιατί δεν είναι απλώς “πέντε διαφορετικά προβλήματα”;

Γιατί οι συγκεκριμένοι παράγοντες συχνά έχουν κοινό υπόβαθρο.

Μπορεί να σχετίζονται με:

αντίσταση στην ινσουλίνη,

κοιλιακό λίπος,

χρόνια χαμηλού βαθμού φλεγμονή,

έλλειψη άσκησης,

γενετική προδιάθεση.

Άρα δεν είναι πάντα πέντε ανεξάρτητες καταστάσεις που έτυχε να εμφανιστούν μαζί.

Μπορεί να αποτελούν διαφορετικές εκφράσεις της ίδιας μεταβολικής δυσλειτουργίας.

Ο κεντρικός ρόλος της αντίστασης στην ινσουλίνη

Μετά από ένα γεύμα, η γλυκόζη αυξάνεται στο αίμα.

Το πάγκρεας απελευθερώνει ινσουλίνη.

Η ινσουλίνη βοηθά τη γλυκόζη να περάσει μέσα στα κύτταρα ώστε να χρησιμοποιηθεί ως ενέργεια ή να αποθηκευτεί.

Στην αντίσταση στην ινσουλίνη, τα κύτταρα δεν ανταποκρίνονται τόσο αποτελεσματικά στο σήμα.

Το πάγκρεας προσπαθεί να αντισταθμίσει την κατάσταση παράγοντας περισσότερη ινσουλίνη.

Για κάποιο διάστημα αυτό μπορεί να λειτουργεί.

Με τον χρόνο όμως η γλυκόζη μπορεί να αρχίσει να αυξάνεται.

Δεν σημαίνει αντίσταση στην ινσουλίνη = διαβήτης

Όχι.

Η αντίσταση στην ινσουλίνη μπορεί να υπάρχει πολύ πριν εμφανιστεί διαβήτης τύπου 2.

Κάποιος μπορεί να έχει ακόμη σχετικά φυσιολογική γλυκόζη επειδή το πάγκρεας παράγει μεγαλύτερες ποσότητες ινσουλίνης.

Όταν όμως η αντιστάθμιση δεν επαρκεί πλέον, μπορεί να εμφανιστεί:

προδιαβήτης

και αργότερα,

σε ορισμένους ανθρώπους,

διαβήτης τύπου 2.

Για το πώς λειτουργούν γλυκόζη και ινσουλίνη, διάβασε το άρθρο του YourNews Σάκχαρο στο Αίμα: Τι Συμβαίνει Μετά το Φαγητό και Γιατί οι Απότομες Αυξομειώσεις Έχουν Σημασία.

Γιατί το κοιλιακό λίπος έχει ιδιαίτερη σημασία;

Δεν είναι όλο το σωματικό λίπος το ίδιο μεταβολικά.

Το λίπος που συσσωρεύεται βαθύτερα στην κοιλιακή χώρα γύρω από τα όργανα ονομάζεται:

σπλαχνικό λίπος.

Το σπλαχνικό λίπος είναι περισσότερο μεταβολικά ενεργό από το υποδόριο λίπος.

Μπορεί να επηρεάζει:

ορμόνες,

φλεγμονώδεις μηχανισμούς,

ευαισθησία στην ινσουλίνη,

μεταβολισμό λιπιδίων.

Γι’ αυτό η περίμετρος μέσης χρησιμοποιείται ως απλός δείκτης μεταβολικού κινδύνου.

Μπορεί κάποιος με φυσιολογικό βάρος να έχει μεταβολικό σύνδρομο;

Ναι.

Το σωματικό βάρος και ο ΔΜΣ δεν δείχνουν ολόκληρη την εικόνα.

Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει φυσιολογικό βάρος αλλά:

πολύ μικρή μυϊκή μάζα,

υψηλή αναλογία σπλαχνικού λίπους,

χαμηλή φυσική δραστηριότητα,

αντίσταση στην ινσουλίνη.

Το αντίστροφο επίσης ισχύει.

Ένας άνθρωπος με υψηλότερο σωματικό βάρος δεν σημαίνει αυτόματα ότι έχει μεταβολικό σύνδρομο.

Για αυτό η αξιολόγηση βασίζεται σε πολλούς δείκτες.

Τι σχέση έχουν τα τριγλυκερίδια;

Τα τριγλυκερίδια είναι μία μορφή λίπους που κυκλοφορεί στο αίμα.

Μπορούν να αυξηθούν από:

υπερβολική ενεργειακή πρόσληψη,

πολλά επεξεργασμένα τρόφιμα,

υψηλή κατανάλωση αλκοόλ,

αντίσταση στην ινσουλίνη,

παχυσαρκία,

γενετικούς παράγοντες.

Στο μεταβολικό σύνδρομο συχνά βλέπουμε:

υψηλά τριγλυκερίδια

μαζί με

χαμηλή HDL.

Πού μπαίνει η χοληστερόλη;

Το μεταβολικό σύνδρομο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η LDL είναι πάντα εξαιρετικά υψηλή.

Όμως η διαταραχή του μεταβολισμού των λιπιδίων μπορεί να δημιουργήσει πιο αθηρογόνο προφίλ.

Έτσι η αξιολόγηση περιλαμβάνει όχι μόνο:

LDL,

αλλά και:

HDL,

τριγλυκερίδια,

non-HDL cholesterol,

και σε ορισμένες περιπτώσεις άλλους δείκτες.

Για περισσότερα διάβασε το άρθρο Χοληστερόλη: Τι Είναι Πραγματικά η LDL και η HDL και Πότε Γίνεται Επικίνδυνη.

Γιατί η χαμηλή HDL θεωρείται μέρος του συνδρόμου;

Η HDL συμμετέχει στη μεταφορά χοληστερόλης προς το ήπαρ.

Στα άτομα με μεταβολική δυσλειτουργία, ένα συχνό πρότυπο είναι:

υψηλά τριγλυκερίδια

και

χαμηλή HDL.

Το πρότυπο αυτό συχνά συνδέεται με αντίσταση στην ινσουλίνη.

Δεν σημαίνει όμως ότι ο στόχος είναι απλώς να «ανεβάσουμε HDL με κάθε τρόπο».

Το συνολικό μεταβολικό προφίλ έχει μεγαλύτερη σημασία.

Η πίεση είναι το επόμενο κομμάτι

Η υψηλή αρτηριακή πίεση αποτελεί επίσης βασικό χαρακτηριστικό του μεταβολικού συνδρόμου.

Η αντίσταση στην ινσουλίνη και η παχυσαρκία μπορούν να επηρεάσουν:

το συμπαθητικό νευρικό σύστημα,

τη λειτουργία των νεφρών,

τη διατήρηση νατρίου,

την αγγειακή λειτουργία.

Έτσι μπορεί να αυξηθεί η πίεση.

Το πρόβλημα είναι ότι, όπως και η υψηλή χοληστερόλη, η υπέρταση συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα.

Γιατί το μεταβολικό σύνδρομο αυξάνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο;

Επειδή συγκεντρώνει πολλούς παράγοντες κινδύνου στο ίδιο άτομο.

Υψηλή πίεση.

Αθηρογόνο λιπιδαιμικό προφίλ.

Αυξημένη γλυκόζη.

Κοιλιακή παχυσαρκία.

Όλα μπορούν να επιβαρύνουν τα αγγεία.

Η συνύπαρξή τους αυξάνει περισσότερο τον συνολικό κίνδυνο σε σχέση με έναν μόνο παράγοντα.

Το μεταβολικό σύνδρομο δεν προκαλεί πάντα συμπτώματα

Ένας άνθρωπος μπορεί να:

δουλεύει,

γυμνάζεται λίγο,

ζει κανονικά,

και να μην αισθάνεται τίποτα ιδιαίτερο.

Οι πρώτες ενδείξεις μπορεί να προκύψουν από:

εξετάσεις αίματος,

μέτρηση πίεσης,

μέτρηση μέσης.

Γι’ αυτό το screening σε ανθρώπους με αυξημένο κίνδυνο έχει σημασία.

Πώς διαγιγνώσκεται;

Δεν υπάρχει μία μοναδική εξέταση που γράφει:

«θετικό για μεταβολικό σύνδρομο».

Η διάγνωση βασίζεται σε συνδυασμό παραγόντων.

Συνήθως αξιολογούνται:

περίμετρος μέσης,

πίεση,

γλυκόζη,

τριγλυκερίδια,

HDL.

Διαφορετικοί οργανισμοί μπορεί να χρησιμοποιούν ελαφρώς διαφορετικά όρια.

Γιατί η περίμετρος μέσης μπορεί να είναι πιο χρήσιμη από τη ζυγαριά

Η ζυγαριά δείχνει μόνο συνολικό βάρος.

Δεν δείχνει πού βρίσκεται το λίπος.

Δύο άνθρωποι μπορεί να έχουν:

ίδιο βάρος

και

ίδιο ύψος,

αλλά εντελώς διαφορετική κατανομή λίπους.

Η συγκέντρωση λίπους γύρω από την κοιλιά συνδέεται στενότερα με μεταβολικές διαταραχές.

Η καθιστική ζωή παίζει μεγάλο ρόλο

Η σύγχρονη καθημερινότητα έχει δημιουργήσει μία παράδοξη κατάσταση.

Μπορεί κάποιος να μην είναι «αδρανής» με την κλασική έννοια.

Να πηγαίνει ίσως γυμναστήριο τρεις φορές την εβδομάδα.

Αλλά να περνά:

8 ώρες στο γραφείο,

2 ώρες στο αυτοκίνητο,

3 ώρες στον καναπέ.

Το σώμα εξακολουθεί να περνά τεράστιο μέρος της ημέρας ακίνητο.

Στο YourNews μπορείς να διαβάσεις αναλυτικά τι συμβαίνει στο σώμα όταν καθόμαστε πολλές ώρες κάθε ημέρα.

Η μυϊκή μάζα είναι μεταβολικό όργανο

Οι μύες δεν χρησιμοποιούνται μόνο για κίνηση.

Αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους ιστούς για τη διαχείριση της γλυκόζης.

Μετά από ένα γεύμα, μεγάλο μέρος της γλυκόζης μπορεί να απορροφηθεί από τους σκελετικούς μύες.

Γι’ αυτό η διατήρηση καλής μυϊκής μάζας και λειτουργικότητας συνδέεται με καλύτερο μεταβολικό προφίλ.

Δες επίσης Μυϊκή Μάζα και Υγεία: Γιατί η Δύναμη Γίνεται Όλο και Πιο Σημαντική όσο Μεγαλώνουμε.

Γιατί η άσκηση βοηθά τόσο πολύ;

Η φυσική δραστηριότητα μπορεί να βελτιώσει την ευαισθησία στην ινσουλίνη.

Οι μύες μπορούν να χρησιμοποιούν αποτελεσματικότερα τη γλυκόζη.

Παράλληλα η άσκηση μπορεί να βοηθήσει:

στη μείωση σπλαχνικού λίπους,

στη ρύθμιση της πίεσης,

στη βελτίωση τριγλυκεριδίων,

στη φυσική κατάσταση.

Γι’ αυτό αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία πρόληψης.

Χρειάζεται απαραίτητα γυμναστήριο;

Όχι.

Η καθημερινή δραστηριότητα μπορεί να ξεκινήσει με:

περπάτημα,

σκάλες,

ποδήλατο,

δραστήρια μετακίνηση,

λιγότερο κάθισμα.

Η άσκηση δύναμης είναι επίσης σημαντική.

Το κλειδί είναι η συνέπεια.

Γιατί το περπάτημα είναι τόσο αποτελεσματικό;

Επειδή είναι μία δραστηριότητα που μπορεί να γίνει:

συχνά,

χωρίς εξοπλισμό,

από τους περισσότερους ανθρώπους.

Ακόμη και μικρές βόλτες μέσα στην ημέρα μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τη συνολική κίνηση.

Για περισσότερα διάβασε Τα Οφέλη του Περπατήματος: Γιατί 30 Λεπτά την Ημέρα Μπορούν να Αλλάξουν την Υγεία σας.

Το φαγητό δεν είναι μόνο θέμα θερμίδων

Οι θερμίδες παίζουν σημαντικό ρόλο στο σωματικό βάρος.

Όμως η ποιότητα της διατροφής επηρεάζει επίσης:

κορεσμό,

σάκχαρο,

τριγλυκερίδια,

αρτηριακή πίεση.

Μία διατροφή πλούσια σε:

λαχανικά,

όσπρια,

ολικής άλεσης δημητριακά,

ψάρια,

ελαιόλαδο,

ξηρούς καρπούς,

μπορεί να προσφέρει διαφορετικό μεταβολικό αποτέλεσμα από μία διατροφή ίδιας ενεργειακής αξίας που αποτελείται κυρίως από υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα.

Τα υγρά με ζάχαρη είναι ιδιαίτερη περίπτωση

Αναψυκτικά και άλλα ζαχαρούχα ροφήματα μπορούν να παρέχουν μεγάλη ποσότητα ζάχαρης πολύ γρήγορα.

Δεν δημιουργούν τον ίδιο κορεσμό με ένα ολόκληρο τρόφιμο.

Η συστηματική μεγάλη κατανάλωση μπορεί να συμβάλει σε:

αύξηση βάρους,

αυξημένα τριγλυκερίδια,

χειρότερη μεταβολική υγεία.

Οι φυτικές ίνες είναι σημαντικές

Οι φυτικές ίνες μπορούν να βοηθήσουν:

στον κορεσμό,

στην πιο αργή απορρόφηση υδατανθράκων,

στην υγεία του εντέρου,

στο λιπιδαιμικό προφίλ.

Βρίσκονται σε:

λαχανικά,

φρούτα,

όσπρια,

βρώμη,

δημητριακά ολικής.

Ο ύπνος επηρεάζει τον μεταβολισμό

Ο ανεπαρκής ύπνος μπορεί να επηρεάζει:

όρεξη,

ορμόνες,

ευαισθησία στην ινσουλίνη,

επιθυμία για υψηλά θερμιδικά τρόφιμα.

Παράλληλα ένας άνθρωπος που κοιμάται λίγο συχνά έχει λιγότερη ενέργεια για άσκηση.

Ο μεταβολισμός δεν λειτουργεί ανεξάρτητα από τον ύπνο.

Το στρες και οι καθημερινές συνήθειες

Το χρόνιο στρες μπορεί να επηρεάζει:

φαγητό,

ύπνο,

κίνηση,

αλκοόλ,

κάπνισμα.

Μπορεί επίσης να επηρεάζει ορμονικούς μηχανισμούς.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το μεταβολικό σύνδρομο είναι απλώς «από το στρες».

Σημαίνει όμως ότι η καθημερινότητα επηρεάζει πολλούς από τους παράγοντες που βρίσκονται πίσω από αυτό.

Το αλκοόλ και τα τριγλυκερίδια

Η υψηλή κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να αυξήσει σημαντικά τα τριγλυκερίδια σε ορισμένους ανθρώπους.

Παράλληλα προσθέτει θερμίδες.

Για αυτό αποτελεί σημαντικό κομμάτι της αξιολόγησης όταν υπάρχει μεταβολική δυσλειτουργία.

Το κάπνισμα αυξάνει ακόμη περισσότερο τον κίνδυνο

Το μεταβολικό σύνδρομο ήδη συνδέεται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Το κάπνισμα προσθέτει ακόμη έναν σημαντικό παράγοντα.

Επηρεάζει:

αγγεία,

πήξη,

οξειδωτικό στρες,

καρδιαγγειακή λειτουργία.

Η διακοπή αποτελεί μία από τις πιο σημαντικές παρεμβάσεις πρόληψης.

Μπορεί το μεταβολικό σύνδρομο να αντιστραφεί;

Σε πολλούς ανθρώπους, οι παράγοντες που το αποτελούν μπορούν να βελτιωθούν σημαντικά.

Για παράδειγμα:

μείωση κοιλιακού λίπους,

περισσότερη άσκηση,

καλύτερη διατροφή,

βελτίωση πίεσης,

μείωση τριγλυκεριδίων,

καλύτερος έλεγχος γλυκόζης.

Δεν υπάρχει όμως μία μοναδική «θεραπεία μεταβολικού συνδρόμου».

Αντιμετωπίζονται οι επιμέρους παράγοντες και οι αιτίες.

Ακόμη και μικρή απώλεια βάρους μπορεί να βοηθήσει

Δεν χρειάζεται κάποιος να φτάσει σε «τέλειο σώμα».

Σε ανθρώπους με υπερβάλλον βάρος, ακόμη και σχετικά μέτρια απώλεια μπορεί να βελτιώσει:

γλυκόζη,

πίεση,

τριγλυκερίδια,

μεταβολική λειτουργία.

Το σημαντικό είναι η αλλαγή να μπορεί να διατηρηθεί.

Γιατί οι ακραίες δίαιτες συχνά αποτυγχάνουν

Μία εξαιρετικά περιοριστική δίαιτα μπορεί να προκαλέσει γρήγορη απώλεια βάρους.

Αν όμως δεν μπορεί να διατηρηθεί, το βάρος συχνά επιστρέφει.

Η μακροχρόνια μεταβολική υγεία εξαρτάται περισσότερο από:

βιώσιμες συνήθειες

παρά από

μια σύντομη «τέλεια δίαιτα».

Χρειάζονται φάρμακα;

Μερικές φορές ναι.

Ανάλογα με το προφίλ του ανθρώπου μπορεί να χρειάζεται θεραπεία για:

αρτηριακή πίεση,

διαβήτη,

χοληστερόλη,

άλλες παθήσεις.

Το γεγονός ότι υπάρχει τρόπος ζωής ως παράγοντας δεν σημαίνει ότι τα φάρμακα είναι «αποτυχία».

Σε πολλούς ανθρώπους αποτελούν σημαντικό μέρος της πρόληψης.

Το μεταβολικό σύνδρομο και το συκώτι

Η μεταβολική δυσλειτουργία μπορεί επίσης να συνδέεται με συσσώρευση λίπους στο ήπαρ.

Αυτός είναι ένας ακόμη λόγος που η μεταβολική υγεία δεν αφορά μόνο:

τη ζυγαριά,

το σάκχαρο,

ή τη χοληστερόλη.

Είναι ένα σύστημα που επηρεάζει πολλά διαφορετικά όργανα.

Γιατί πρέπει να αντιμετωπίζουμε την εικόνα συνολικά

Ας υποθέσουμε ότι κάποιος καταφέρνει να μειώσει LDL.

Αλλά εξακολουθεί να έχει:

υψηλή πίεση,

υψηλό σάκχαρο,

έντονη κοιλιακή παχυσαρκία,

κάπνισμα.

Ο συνολικός κίνδυνος εξακολουθεί να είναι υψηλός.

Αυτό είναι το βασικό μάθημα του μεταβολικού συνδρόμου:

η υγεία δεν είναι ένας μόνο αριθμός.

Το σημαντικό είναι η κατεύθυνση

Κανένας άνθρωπος δεν χρειάζεται να αλλάξει τα πάντα μέσα σε μία εβδομάδα.

Μπορεί να ξεκινήσει από:

10 λεπτά περπάτημα,

λιγότερα ζαχαρούχα ροφήματα,

περισσότερα λαχανικά,

δύο προπονήσεις δύναμης,

καλύτερο ύπνο.

Μικρές αλλαγές που διατηρούνται για χρόνια μπορούν να έχουν πολύ μεγαλύτερη σημασία από μία ακραία προσπάθεια που διαρκεί δύο εβδομάδες.

Το μεταβολικό σύνδρομο είναι περισσότερο προειδοποίηση παρά “ταμπέλα”

Ο όρος μπορεί να ακούγεται τρομακτικός.

Όμως ο πραγματικός του ρόλος είναι να επισημάνει ότι πολλοί παράγοντες κινδύνου έχουν αρχίσει να συγκεντρώνονται στο ίδιο άτομο.

Αυτό δημιουργεί μία ευκαιρία.

Να παρέμβουμε πριν εμφανιστούν σοβαρότερες επιπλοκές.

Να βελτιώσουμε:

τη διατροφή,

την κίνηση,

τη μυϊκή μάζα,

το βάρος,

την πίεση,

τη γλυκόζη,

τα λιπίδια.

Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο:

το μεταβολικό σύνδρομο δεν αφορά μόνο το σήμερα.

Αφορά τον κίνδυνο που συσσωρεύεται σε βάθος ετών.

Συχνές Ερωτήσεις

Τι είναι το μεταβολικό σύνδρομο;

Είναι η συνύπαρξη πολλών μεταβολικών παραγόντων κινδύνου, όπως κοιλιακή παχυσαρκία, υψηλή πίεση, αυξημένο σάκχαρο, υψηλά τριγλυκερίδια και χαμηλή HDL.

Είναι το μεταβολικό σύνδρομο το ίδιο με τον διαβήτη;

Όχι. Αυξάνει όμως τον κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2.

Μπορεί κάποιος αδύνατος να έχει μεταβολικό σύνδρομο;

Ναι. Το σωματικό βάρος μόνο του δεν αρκεί για την αξιολόγηση της μεταβολικής υγείας.

Η χοληστερόλη σχετίζεται με το μεταβολικό σύνδρομο;

Ναι. Ιδιαίτερα τα υψηλά τριγλυκερίδια και η χαμηλή HDL αποτελούν χαρακτηριστικά του μεταβολικού συνδρόμου.

Μπορεί να βελτιωθεί με άσκηση και διατροφή;

Σε πολλούς ανθρώπους οι αλλαγές στον τρόπο ζωής μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά τους επιμέρους παράγοντες κινδύνου.

Έχει συμπτώματα;

Συχνά όχι. Οι μεταβολικές διαταραχές μπορεί να εντοπιστούν μόνο μέσα από εξετάσεις, μέτρηση πίεσης και περίμετρο μέσης.

Πηγές

• National Heart, Lung, and Blood Institute – Metabolic Syndrome
• National Heart, Lung, and Blood Institute – Insulin Resistance and Metabolic Syndrome
• Centers for Disease Control and Prevention – About Insulin Resistance and Type 2 Diabetes
• World Health Organization – Obesity and Overweight
• World Health Organization – Physical Activity