Αρτηριακή πίεση: Μήπως δεν είναι πραγματικά υψηλή; Το λάθος με το χέρι που αλλάζει τη μέτρηση

Μία μέτρηση της αρτηριακής πίεσης μπορεί να εμφανιστεί αισθητά υψηλότερη από την πραγματική τιμή, όχι επειδή υπάρχει απαραίτητα πρόβλημα υπέρτασης, αλλά επειδή το χέρι βρίσκεται σε λάθος θέση τη στιγμή της μέτρησης.

Η λεπτομέρεια φαίνεται μικρή, όμως δεν είναι.

Μια τυχαιοποιημένη κλινική μελέτη έδειξε ότι όταν το χέρι ακουμπά στα γόνατα ή κρέμεται χωρίς στήριξη στο πλάι του σώματος, η συσκευή μπορεί να καταγράψει αρκετά mmHg υψηλότερη πίεση σε σχέση με τη σωστή θέση, όπου ο βραχίονας στηρίζεται και η περιχειρίδα βρίσκεται περίπου στο ύψος της καρδιάς.

Αυτό μπορεί να έχει πραγματική σημασία, ειδικά όταν η μέτρηση βρίσκεται κοντά σε ένα όριο που θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω διερεύνηση ή διαφορετική ιατρική αντιμετώπιση.

Τι έδειξε η μελέτη με τους 133 ενήλικες

Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο JAMA Internal Medicine και συμπεριέλαβε 133 ενήλικες, μέσης ηλικίας περίπου 57 ετών.

Σε κάθε συμμετέχοντα η πίεση μετρήθηκε σε διαφορετικές θέσεις του χεριού:

• με το χέρι σωστά στηριγμένο σε τραπέζι και την περιχειρίδα στο ύψος της καρδιάς,
• με το χέρι ακουμπισμένο στα γόνατα,
• με το χέρι να κρέμεται ελεύθερα στο πλάι.

Η σύγκριση έδειξε σαφείς διαφορές.

Χέρι στα γόνατα: περίπου 4 μονάδες παραπάνω

Όταν το χέρι ακουμπούσε στην αγκαλιά ή στα γόνατα, η μέτρηση εμφάνιζε κατά μέσο όρο:

• +3,9 mmHg στη συστολική πίεση
• +4,0 mmHg στη διαστολική πίεση.

Δηλαδή μια πραγματική μέτρηση της τάξης του:

128/78

θα μπορούσε θεωρητικά να εμφανιστεί περίπου:

132/82

μόνο λόγω της θέσης του χεριού.

Το παράδειγμα είναι ενδεικτικό και δεν σημαίνει ότι η διαφορά θα είναι ίδια σε κάθε άνθρωπο.

Χέρι να κρέμεται: η διαφορά γίνεται ακόμη μεγαλύτερη

Όταν το χέρι κρεμόταν χωρίς στήριξη στο πλάι, η απόκλιση ήταν μεγαλύτερη:

• +6,5 mmHg στη συστολική
• +4,4 mmHg στη διαστολική κατά μέσο όρο.

Σε ανθρώπους που είχαν ήδη υψηλότερη συστολική πίεση, η υπερεκτίμηση μπορούσε να είναι ακόμη μεγαλύτερη.

Γιατί γίνεται αυτό

Ο πρώτος λόγος είναι απλός:

η βαρύτητα.

Όταν η περιχειρίδα βρίσκεται χαμηλότερα από την καρδιά, αυξάνεται η υδροστατική πίεση στη βραχιόνια αρτηρία.

Έτσι το πιεσόμετρο μπορεί να καταγράψει μεγαλύτερη τιμή.

Το χέρι που δεν στηρίζεται δουλεύει μυϊκά

Υπάρχει όμως και δεύτερος μηχανισμός.

Αν ο βραχίονας δεν στηρίζεται, οι μύες του ώμου και του χεριού πρέπει να παραμένουν ελαφρά ενεργοί για να συγκρατούν το άκρο.

Αυτή η μυϊκή τάση μπορεί να συμβάλει σε παροδικά υψηλότερη μέτρηση.

Η σωστή θέση είναι πολύ συγκεκριμένη

Για αξιόπιστη μέτρηση σε καθιστή θέση, το χέρι πρέπει να είναι:

• χαλαρό,
• πλήρως στηριγμένο,
• με τον πήχη πάνω σε τραπέζι ή άλλη σταθερή επιφάνεια,
• με το μέσο της περιχειρίδας περίπου στο ύψος της καρδιάς.

Όχι στον αέρα για να το “φέρουμε” στο ύψος της καρδιάς

Ένα συχνό λάθος είναι ο άνθρωπος να προσπαθεί να σηκώσει μόνος του το χέρι ώστε η περιχειρίδα να βρίσκεται ψηλά.

Αυτό δεν είναι σωστό.

Το χέρι πρέπει να στηρίζεται, όχι να συγκρατείται μυϊκά στον αέρα.

Αν το τραπέζι είναι χαμηλό, μπορεί να χρησιμοποιηθεί:

• μαξιλάρι,
• διπλωμένη πετσέτα,

ώστε ο βραχίονας να βρεθεί στο σωστό ύψος.

Πέντε λεπτά ηρεμίας πριν τη μέτρηση

Η θέση του χεριού είναι μόνο ένα κομμάτι της σωστής διαδικασίας.

Πριν μετρηθεί η πίεση, καλό είναι ο άνθρωπος να καθίσει ήρεμα για τουλάχιστον 5 λεπτά.

Δεν μετράμε αμέσως μετά:

• γρήγορο περπάτημα,
• ανέβασμα σκάλας,
• έντονη συζήτηση,
• στρες.

Η πλάτη πρέπει να στηρίζεται

Αν κάποιος κάθεται σκυφτός ή χωρίς πλάτη σε καρέκλα, η μέτρηση μπορεί επίσης να επηρεαστεί.

Η σωστή στάση είναι:

• καθιστός,
• πλάτη στηριγμένη,
• ώμοι χαλαροί.

Τα πέλματα στο πάτωμα

Τα δύο πέλματα πρέπει να ακουμπούν στο δάπεδο.

Δεν πρέπει να έχουμε:

• πόδια στον αέρα,
• σταυρωμένα πόδια.

Μην σταυρώνετε τα πόδια

Το σταύρωμα των ποδιών είναι ένα από τα συνηθέστερα λάθη όταν κάποιος μετρά πίεση στο σπίτι.

Η πιο ασφαλής πρακτική είναι:

• και τα δύο πέλματα επίπεδα,
• γόνατα σε φυσιολογική θέση.

Η περιχειρίδα δεν μπαίνει πάνω από τα ρούχα

Η περιχειρίδα πρέπει να τοποθετείται πάνω στο γυμνό μπράτσο, όχι επάνω από:

• μπλούζα,
• πουκάμισο,
• φούτερ.

Προσοχή στο ανασηκωμένο μανίκι

Ακόμη και αν η περιχειρίδα ακουμπά στο δέρμα, ένα πολύ σφιχτά σηκωμένο μανίκι μπορεί να πιέζει το μπράτσο.

Καλύτερα να αφαιρεθεί ή να χαλαρώσει το ρούχο.

Το σωστό μέγεθος περιχειρίδας είναι κρίσιμο

Μία πολύ μικρή περιχειρίδα μπορεί να δώσει λανθασμένη μέτρηση.

Το ίδιο μπορεί να συμβεί και με ακατάλληλα μεγάλη περιχειρίδα.

Η επιλογή πρέπει να γίνεται με βάση την περιφέρεια του μπράτσου.

Γιατί έχει σημασία σε ανθρώπους με μεγάλο μπράτσο

Σε άτομα με μεγαλύτερη περιφέρεια βραχίονα, η χρήση standard cuff ενώ απαιτείται μεγαλύτερο μέγεθος μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική ανακρίβεια.

Άρα δεν αρκεί να αγοράσουμε απλώς οποιοδήποτε πιεσόμετρο.

Καφές πριν από τη μέτρηση

Το Newsbomb, συνοψίζοντας τις συστάσεις μέτρησης, αναφέρει ότι καφεΐνη πρέπει να αποφεύγεται περίπου 30 λεπτά πριν.

Το ίδιο ισχύει και για άλλους παράγοντες που μπορούν να ανεβάσουν προσωρινά την πίεση.

Όχι κάπνισμα λίγο πριν

Το κάπνισμα μπορεί να επηρεάσει άμεσα το καρδιαγγειακό σύστημα.

Για πιο αντιπροσωπευτική μέτρηση πρέπει επίσης να αποφεύγεται περίπου 30 λεπτά πριν.

Όχι γυμναστική ακριβώς πριν

Αν μετρήσετε την πίεσή σας μόλις:

• τρέξατε,
• κάνατε βάρη,
• ανεβήκατε γρήγορα σκάλες,

η μέτρηση δεν αποτυπώνει την πίεση ηρεμίας.

Αδειάστε την κύστη

Μπορεί να ακούγεται παράξενο, αλλά και η γεμάτη ουροδόχος κύστη μπορεί να επηρεάσει τη μέτρηση.

Οι οδηγίες που παραθέτει το Newsbomb συστήνουν να έχει προηγηθεί ούρηση όταν χρειάζεται.

Μην μιλάτε

Κατά τη μέτρηση:

• δεν μιλάμε,
• δεν απαντάμε σε ερωτήσεις,
• δεν μιλάμε στο τηλέφωνο.

Ακόμη και μία απλή συζήτηση μπορεί να μεταβάλει παροδικά την πίεση.

Κινητό στην άκρη

Το κινητό μπορεί να επηρεάσει έμμεσα:

• επειδή μιλάμε,
• επειδή αγχωνόμαστε,
• επειδή διαβάζουμε κάτι που προκαλεί ένταση.

Για λίγα λεπτά, απλώς αφήστε το στην άκρη.

Μία μόνο μέτρηση δεν λέει όλη την ιστορία

Η αρτηριακή πίεση δεν είναι σταθερός αριθμός.

Μεταβάλλεται μέσα στην ημέρα ανάλογα με:

• ύπνο,
• στρες,
• δραστηριότητα,
• καφεΐνη,
• πόνο,
• ασθένεια.

Μην πανικοβληθείτε από ένα μεμονωμένο νούμερο

Μία υψηλή μέτρηση στο σπίτι δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχετε υπέρταση.

Αν η τεχνική ήταν λάθος, αξίζει να επαναλάβετε σωστά τη μέτρηση.

Όχι όμως και το αντίθετο: “φταίει πάντα το χέρι”

Εδώ βρίσκεται η σημαντικότερη παγίδα του τίτλου.

Η μελέτη δεν λέει:

«αν έχετε υψηλή πίεση, σίγουρα φταίει η θέση του χεριού».

Λέει ότι η λανθασμένη θέση μπορεί να υπερεκτιμήσει τη μέτρηση.

Αν οι μετρήσεις παραμένουν υψηλές όταν γίνονται σωστά, πρέπει να αξιολογούνται ιατρικά.

Πόσες μετρήσεις να κάνω;

Στην πράξη, η αξιολόγηση της πίεσης στο σπίτι βασίζεται συνήθως σε επαναλαμβανόμενες μετρήσεις και όχι σε ένα μοναδικό αποτέλεσμα.

Το ακριβές πρόγραμμα πρέπει να ακολουθεί τις οδηγίες του γιατρού.

Μετράμε την ίδια ώρα;

Όταν παρακολουθείται πίεση στο σπίτι, βοηθά οι συνθήκες να είναι όσο γίνεται παρόμοιες.

Για παράδειγμα:

• ίδια περίπου ώρα,
• ίδια στάση,
• ίδιο πιεσόμετρο,
• ίδιο χέρι.

Ποιο χέρι χρησιμοποιούμε;

Στην αρχική αξιολόγηση είναι χρήσιμο να γίνεται μέτρηση και στα δύο χέρια.

Αν το ένα δίνει συστηματικά υψηλότερη τιμή, αυτό χρησιμοποιείται συνήθως για τις επόμενες μετρήσεις.

Μικρή διαφορά ανάμεσα στα δύο χέρια

Μικρές διαφορές μπορεί να εμφανίζονται.

Αν όμως η διαφορά είναι συστηματικά μεγάλη, αξίζει να συζητηθεί με γιατρό.

Γιατί λίγα mmHg είναι σημαντικά

Κάποιος μπορεί να σκεφτεί:

«Τι σημασία έχουν 4 ή 6 μονάδες;»

Έχουν σημασία όταν κάποιος βρίσκεται κοντά σε διαγνωστικό ή θεραπευτικό όριο.

Η ίδια η μελέτη τόνισε τον κίνδυνο υπερεκτίμησης της υπέρτασης και πιθανής υπερθεραπείας από λάθος θέση του βραχίονα.

Παράδειγμα

Αν κάποιος έχει πραγματική συστολική πίεση κοντά στα 128–130 mmHg, μία υπερεκτίμηση 6–7 μονάδων μπορεί να εμφανίσει αρκετά διαφορετική εικόνα.

Δεν σημαίνει ότι γίνεται διάγνωση μόνο από αυτό.

Δείχνει όμως γιατί η τεχνική πρέπει να είναι σταθερή.

Τι πρέπει να κάνετε στο σπίτι βήμα-βήμα

1. Αποφύγετε άσκηση, κάπνισμα και καφέ για περίπου 30 λεπτά.
2. Καθίστε ήσυχα.
3. Περιμένετε 5 λεπτά.
4. Πλάτη στηριγμένη.
5. Πόδια επίπεδα στο πάτωμα.
6. Βάλτε το cuff στο γυμνό μπράτσο.
7. Στηρίξτε το χέρι σε τραπέζι.
8. Η περιχειρίδα να είναι στο ύψος της καρδιάς.
9. Μη μιλάτε.
10. Επαναλάβετε σύμφωνα με τις ιατρικές οδηγίες.

Πότε δεν πρέπει να περιμένετε απλώς μια δεύτερη μέτρηση

Αν μια πολύ υψηλή πίεση συνοδεύεται από σοβαρά συμπτώματα όπως:

• έντονο πόνο στο στήθος,
• δύσπνοια,
• νευρολογικά συμπτώματα,
• λιποθυμία ή σοβαρή αδιαθεσία,

χρειάζεται επείγουσα ιατρική αξιολόγηση και όχι απλώς επαναλαμβανόμενες μετρήσεις στο σπίτι.

Η σωστή μέτρηση είναι μέρος της διάγνωσης

Ένα πιεσόμετρο μπορεί να είναι εξαιρετικά ακριβές τεχνικά.

Αν όμως ο άνθρωπος:

• κάθεται λάθος,
• έχει το χέρι λάθος,
• φορά λάθος cuff,

το αποτέλεσμα μπορεί να είναι λάθος.

Το βασικό συμπέρασμα

Το πιο απλό πράγμα που μπορείτε να διορθώσετε από την επόμενη κιόλας μέτρηση είναι αυτό:

το χέρι στηριγμένο και η περιχειρίδα στο ύψος της καρδιάς.

Μία τόσο μικρή αλλαγή μπορεί να βελτιώσει αισθητά την αξιοπιστία της μέτρησης.