Το κόλπο για καθαρή σχάρα σε λίγα λεπτά – Τι πρέπει όμως να προσέξεις

Το μπάρμπεκιου είναι από τις πιο ευχάριστες στιγμές του καλοκαιριού και όχι μόνο: καλή παρέα, μυρωδιά από ψημένο κρέας ή λαχανικά, ένα τραπέζι έξω και λίγη χαλάρωση.

Υπάρχει όμως μία στιγμή που σχεδόν κανείς δεν περιμένει με ενθουσιασμό.

Το καθάρισμα της σχάρας.

Καμένα λίπη, υπολείμματα κρέατος, μαρινάδες που έχουν κολλήσει πάνω στο μέταλλο και μαυρισμένα σημεία μπορούν να μετατρέψουν το τέλος ενός ωραίου γεύματος σε πραγματική αγγαρεία.

Κάπου εδώ εμφανίζονται τα παραδοσιακά «κόλπα της γιαγιάς».

Ένα από αυτά υπόσχεται ότι μπορείς να καθαρίσεις τη σχάρα σχεδόν χωρίς τρίψιμο, χρησιμοποιώντας μόνο υψηλή θερμοκρασία και αλουμινόχαρτο.

Η λογική πίσω από το κόλπο ακούγεται απλή: καλύπτεις τη σχάρα, εγκλωβίζεις περισσότερη θερμότητα και αφήνεις τα καμένα υπολείμματα να ξεραθούν ώστε να φύγουν ευκολότερα.

Ωστόσο, εδώ υπάρχει μία πολύ σημαντική λεπτομέρεια.

Παρότι το συγκεκριμένο tip κυκλοφορεί εδώ και χρόνια στο διαδίκτυο, μεγάλοι κατασκευαστές ψησταριών, όπως η Weber, προειδοποιούν να μην καλύπτουμε τη σχάρα με αλουμινόχαρτο ενώ η ψησταριά λειτουργεί σε πολύ υψηλή θερμοκρασία, επειδή μπορεί να εμποδιστεί ο σωστός αερισμός, να αυξηθεί υπερβολικά η θερμοκρασία και να προκληθεί ζημιά ή ακόμα και επικίνδυνη κατάσταση.

Άρα το πραγματικά χρήσιμο «κόλπο» δεν είναι να βάλουμε στα τυφλά αλουμινόχαρτο και να κλείσουμε το καπάκι.

Είναι να χρησιμοποιήσουμε τη θερμότητα σωστά, ανάλογα με το υλικό της σχάρας και τις οδηγίες της ψησταριάς μας.

Γιατί η σχάρα λερώνει τόσο πολύ

Κάθε φορά που ψήνουμε, μικρές ποσότητες λίπους, σάλτσας και φαγητού πέφτουν ή κολλούν πάνω στις μεταλλικές επιφάνειες.

Με την υψηλή θερμοκρασία:

• τα λίπη πολυμερίζονται,
• τα σάκχαρα από μαρινάδες καραμελώνουν,
• οι πρωτεΐνες καίγονται,
• και τα υπολείμματα μετατρέπονται σταδιακά σε σκληρό, μαύρο στρώμα.

Αν καθαρίζουμε τη σχάρα αμέσως μετά το ψήσιμο, μεγάλο μέρος αυτής της βρωμιάς απομακρύνεται εύκολα.

Εάν όμως την αφήσουμε για ημέρες ή εβδομάδες, τα υπολείμματα σκληραίνουν.

Έτσι χρειάζεται πολύ περισσότερο τρίψιμο.

Το λάθος που κάνουν οι περισσότεροι μετά το ψήσιμο

Πολλοί κλείνουν εντελώς την ψησταριά μόλις βγάλουν το φαγητό.

Αυτό σημαίνει ότι αφήνουν πάνω στη σχάρα:

• λίπη,
• μικρά κομμάτια τροφίμων,
• καμένες σάλτσες,
• υγρά από κρέας.

Όλα αυτά στεγνώνουν καθώς πέφτει η θερμοκρασία.

Την επόμενη φορά που θα ανάψει η ψησταριά, έχουν ήδη δημιουργήσει ένα δεύτερο στρώμα πάνω στη σχάρα.

Μετά από αρκετά ψησίματα, το αποτέλεσμα είναι μία παχιά επίστρωση άνθρακα και λίπους που χρειάζεται βαθύ καθάρισμα.

Το παλιό κόλπο με το αλουμινόχαρτο

Η μέθοδος που έχει γίνει viral είναι απλή.

Σύμφωνα με την παραδοσιακή εκδοχή:

1. Ζεσταίνεις την ψησταριά περίπου στους 250-260°C.
2. Απλώνεις ένα μεγάλο φύλλο αλουμινόχαρτου πάνω από τη σχάρα.
3. Κλείνεις το καπάκι.
4. Περιμένεις περίπου τέσσερα λεπτά.
5. Αφαιρείς το αλουμινόχαρτο.

Η ιδέα είναι ότι η θερμότητα που εγκλωβίζεται κάτω από το φύλλο αποξηραίνει και καίει τα υπολείμματα, ώστε στη συνέχεια να απομακρύνονται ευκολότερα.

Η θεωρία φαίνεται λογική.

Το πρόβλημα είναι ότι δεν είναι ασφαλής πρακτική για κάθε ψησταριά.

Γιατί η Weber λέει «όχι» σε αυτή τη μέθοδο

Η Weber χαρακτηρίζει τη συγκεκριμένη πρακτική παλιά και δυνητικά επικίνδυνη.

Σύμφωνα με τις επίσημες οδηγίες της, όταν καλύπτεται η σχάρα με αλουμινόχαρτο και η ψησταριά λειτουργεί δυνατά, μπορεί να περιοριστεί η φυσιολογική κυκλοφορία της θερμότητας.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε:

• υπερθέρμανση,
• βλάβη εσωτερικών εξαρτημάτων,
• προβλήματα στον αερισμό,
• αυξημένο κίνδυνο φωτιάς από λίπη.

Άρα, όσο εντυπωσιακό κι αν ακούγεται το «τέσσερα λεπτά χωρίς τρίψιμο», δεν είναι ένα tip που πρέπει να εφαρμόζεται χωρίς να γνωρίζουμε τον τύπο της ψησταριάς.

Η ασφαλέστερη εκδοχή του ίδιου κόλπου

Μπορούμε να εκμεταλλευτούμε τη θερμότητα χωρίς να καλύψουμε τη σχάρα.

Μόλις τελειώσει το ψήσιμο:

1. Αφήνουμε τη σχάρα ζεστή

Δεν χρειάζεται να περιμένουμε να κρυώσει εντελώς.

Η θερμότητα κρατά τα λίπη μαλακά και βοηθά τα υπολείμματα να φύγουν ευκολότερα.

2. Ανεβάζουμε τη θερμοκρασία για λίγα λεπτά

Εφόσον το επιτρέπει το εγχειρίδιο της συγκεκριμένης ψησταριάς, αφήνουμε τη θερμότητα να κάψει τα πιο μαλακά υπολείμματα.

Δεν καλύπτουμε όμως τους αεραγωγούς ούτε ολόκληρη τη σχάρα με αλουμινόχαρτο.

3. Χρησιμοποιούμε κατάλληλη ξύστρα ή βούρτσα χωρίς χαλαρές μεταλλικές τρίχες

Όταν τα υπολείμματα έχουν ξεραθεί, φεύγουν πολύ ευκολότερα.

4. Σκουπίζουμε τη σχάρα

Αφαιρούμε τα καμένα υπολείμματα πριν την επόμενη χρήση.

Έτσι η διαδικασία μπορεί πραγματικά να πάρει λίγα μόνο λεπτά.

Μαγειρική σόδα: Το δεύτερο απλό κόλπο

Για πιο επίμονη βρωμιά, η μαγειρική σόδα είναι μία από τις πιο απλές επιλογές.

Μπορούμε να φτιάξουμε πάστα με:

μαγειρική σόδα + λίγο νερό.

Την απλώνουμε στη σχάρα και την αφήνουμε για περίπου 10-15 λεπτά.

Στη συνέχεια τρίβουμε ελαφρά με κατάλληλο σφουγγάρι ή βούρτσα.

Η μαγειρική σόδα βοηθά να χαλαρώσουν τα λιπαρά και καμένα υπολείμματα και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε πολλές μεταλλικές επιφάνειες, αρκεί πάντα να ακολουθούμε τις οδηγίες του κατασκευαστή.

Προσοχή: Δεν είναι όλες οι σχάρες ίδιες

Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό πράγμα που πρέπει να γνωρίζεις.

Υπάρχουν κυρίως τρεις κατηγορίες:

• ανοξείδωτο ατσάλι,
• μαντέμι,
• μαντέμι ή μέταλλο με επισμάλτωση.

Και η καθεμία χρειάζεται διαφορετική μεταχείριση.

Ανοξείδωτη σχάρα

Οι ανοξείδωτες σχάρες είναι συνήθως αρκετά ανθεκτικές.

Μπορούν να καθαριστούν με:

• ζεστό νερό,
• ήπιο απορρυπαντικό πιάτων,
• μαγειρική σόδα,
• κατάλληλη βούρτσα.

Αποφεύγουμε όμως πολύ επιθετικά λειαντικά, γιατί μπορεί να δημιουργήσουν χαρακιές στην επιφάνεια.

Μαντεμένια σχάρα

Το μαντέμι χρειάζεται περισσότερη προσοχή.

Δεν είναι καλή ιδέα να παραμένει για πολλή ώρα βυθισμένο στο νερό.

Η υγρασία μπορεί να οδηγήσει γρήγορα σε σκουριά.

Για αυτό το καλύτερο είναι:

1. σύντομος καθαρισμός,
2. άμεσο στέγνωμα,
3. ένα πολύ λεπτό στρώμα λαδιού μετά.

Το λάδι βοηθά να προστατευτεί η επιφάνεια και να διατηρηθεί το seasoning του μαντεμιού.

Επισμαλτωμένες σχάρες

Εδώ χρειάζεται ακόμη μεγαλύτερη προσοχή με μεταλλικά αντικείμενα.

Εάν γρατζουνιστεί ή σπάσει η επίστρωση, το εσωτερικό μέταλλο μπορεί να αρχίσει να σκουριάζει.

Για αυτό προτιμάμε:

• μαλακό σφουγγάρι,
• νάιλον βούρτσα,
• ήπιο απορρυπαντικό,
• πάστα μαγειρικής σόδας.

Αποφεύγουμε επιθετικό τρίψιμο με μέταλλο.

Τι γίνεται με τις συρμάτινες βούρτσες

Οι κλασικές μεταλλικές βούρτσες χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες.

Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα.

Με τον χρόνο, μικρές μεταλλικές τρίχες μπορεί να χαλαρώσουν και να παραμείνουν πάνω στη σχάρα.

Εάν δεν γίνουν αντιληπτές, υπάρχει πιθανότητα να κολλήσουν στο φαγητό.

Για αυτό πολλοί κατασκευαστές και ειδικοί προτείνουν πλέον εργαλεία χωρίς ελεύθερες μεταλλικές τρίχες ή σχολαστικό έλεγχο της βούρτσας πριν από κάθε χρήση.

Το κόλπο με το κρεμμύδι

Ένα ακόμη κλασικό tip είναι το μισό κρεμμύδι.

Το κόβουμε στη μέση, το πιάνουμε με λαβίδα και το περνάμε πάνω από ζεστή σχάρα.

Η υγρασία και τα φυσικά συστατικά του κρεμμυδιού μπορούν να βοηθήσουν να μαλακώσουν ελαφριά υπολείμματα.

Δεν αντικαθιστά τον βαθύ καθαρισμό.

Είναι όμως χρήσιμο για γρήγορο πέρασμα μετά από ένα ελαφρύ ψήσιμο.

Ξίδι και μαγειρική σόδα: Κάνουν πραγματικά θαύματα;

Το μείγμα ξιδιού και σόδας είναι από τα δημοφιλέστερα «σπιτικά καθαριστικά».

Όταν αναμειχθούν, δημιουργείται έντονος αφρός.

Αυτό όμως δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχουμε ένα πανίσχυρο χημικό καθαριστικό.

Η αντίδραση εξουδετερώνει σταδιακά τόσο το οξύ όσο και τη βάση.

Ο αφρός μπορεί να βοηθήσει μηχανικά στην αποκόλληση ορισμένων υπολειμμάτων, όμως για λιπαρή βρωμιά συχνά η μαγειρική σόδα μόνη της ως πάστα λειτουργεί καλύτερα.

Μην χρησιμοποιείς ξίδι χωρίς σκέψη στο μαντέμι

Το ξίδι είναι όξινο.

Σε μαντεμένιες σχάρες μπορεί να επηρεάσει το προστατευτικό seasoning και, εάν παραμείνει για αρκετή ώρα, να επιταχύνει τη διάβρωση.

Για αυτό χρησιμοποιείται μόνο περιορισμένα, κυρίως όταν προσπαθούμε να αφαιρέσουμε σκουριά, και στη συνέχεια η σχάρα πρέπει να στεγνώσει καλά και να λαδωθεί ξανά.

Το πιο αποτελεσματικό κόλπο είναι τελικά η συνέπεια

Η πραγματική «μαγεία» δεν είναι κάποιο κρυφό προϊόν.

Είναι να μην αφήνεις τη βρωμιά να συσσωρεύεται.

Εάν μετά από κάθε ψήσιμο αφιερώνεις δύο ή τρία λεπτά:

• στη θερμότητα,
• στο ξύσιμο,
• και στο σκούπισμα,

δεν θα χρειαστεί ποτέ να αφιερώσεις μία ώρα σε βαθύ καθάρισμα.

Πότε χρειάζεται βαθύ καθάρισμα

Υπάρχουν σημάδια που δείχνουν ότι το γρήγορο καθάρισμα δεν αρκεί.

Για παράδειγμα:

• το φαγητό κολλά περισσότερο από το συνηθισμένο,
• υπάρχουν παχιά στρώματα μαύρης βρωμιάς,
• δημιουργούνται συχνά αναφλέξεις από λίπη,
• υπάρχει έντονη παλιά μυρωδιά,
• οι οπές ή τα σημεία γύρω από τους καυστήρες έχουν γεμίσει υπολείμματα.

Τότε πρέπει να γίνει πιο ολοκληρωμένο καθάρισμα.

Πώς να κάνεις βαθύ καθάρισμα χωρίς υπερβολικό τρίψιμο

Για σχάρες που επιτρέπεται να αφαιρεθούν:

Βήμα 1: Αφήνουμε να κρυώσουν.

Βήμα 2: Τις αφαιρούμε από την ψησταριά.

Βήμα 3: Για ανοξείδωτες ή κατάλληλες επισμαλτωμένες σχάρες, χρησιμοποιούμε ζεστό νερό και υγρό πιάτων.

Βήμα 4: Αφήνουμε τα λίπη να μαλακώσουν για 15-30 λεπτά.

Βήμα 5: Περνάμε με νάιλον βούρτσα ή κατάλληλο σφουγγάρι.

Βήμα 6: Ξεπλένουμε καλά.

Βήμα 7: Στεγνώνουμε τελείως πριν επανατοποθετήσουμε.

Για γυμνό μαντέμι αποφεύγουμε παρατεταμένο μούλιασμα.

Μην ξεχνάς το εσωτερικό της ψησταριάς

Η καθαρή σχάρα δεν σημαίνει απαραίτητα καθαρή ψησταριά.

Τα λίπη συγκεντρώνονται και κάτω από αυτή.

Εάν μείνουν εκεί για μεγάλο διάστημα μπορεί:

• να μυρίζουν,
• να καπνίζουν,
• να προκαλούν έντονες αναφλέξεις,
• να αυξάνουν τον κίνδυνο φωτιάς από λίπη.

Για αυτό πρέπει περιοδικά να καθαρίζεται και ο συλλέκτης λίπους ή ο δίσκος αποστράγγισης, σύμφωνα πάντα με το manual.

Γιατί δεν πρέπει να καλύπτουμε το εσωτερικό με αλουμινόχαρτο

Μία άλλη συνηθισμένη συνήθεια είναι να στρώνεται το κάτω μέρος της ψησταριάς με αλουμινόχαρτο για να μη λερώνει.

Και εδώ η Weber προειδοποιεί ότι αυτό μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα.

Οι πτυχώσεις του αλουμινόχαρτου μπορούν να εμποδίσουν τη σωστή απορροή των λιπών προς το δοχείο συλλογής.

Έτσι τα λίπη συσσωρεύονται σε σημεία όπου δεν θα έπρεπε και αυξάνεται ο κίνδυνος έντονης ανάφλεξης.

Πόσο συχνά πρέπει να καθαρίζεται η σχάρα

Ο γρήγορος καθαρισμός καλό είναι να γίνεται μετά από κάθε χρήση.

Δεν χρειάζεται να είναι σχολαστικός.

Ένα γρήγορο πέρασμα ενώ η σχάρα παραμένει ζεστή είναι αρκετό για να εμποδίσει τη συσσώρευση.

Βαθύ καθάρισμα χρειάζεται ανάλογα με:

• πόσο συχνά χρησιμοποιείται η ψησταριά,
• τι τρόφιμα ψήνουμε,
• πόσα λιπαρά υπολείμματα δημιουργούνται,
• και τι τύπο σχάρας έχουμε.

Τι να κάνεις πριν το επόμενο ψήσιμο

Πριν τοποθετήσεις φαγητό πάνω στη σχάρα:

1. έλεγξε ότι δεν υπάρχουν υπολείμματα καθαριστικού,
2. βεβαιώσου ότι η επιφάνεια είναι καθαρή,
3. προθέρμανε την ψησταριά,
4. κάνε ένα γρήγορο τελικό πέρασμα.

Εάν έχει χρησιμοποιηθεί απορρυπαντικό ή άλλο προϊόν, πρέπει να έχει ξεπλυθεί σχολαστικά.

Τα πιο συνηθισμένα λάθη

Το πρώτο λάθος είναι να αφήνουμε τη σχάρα βρώμικη για εβδομάδες.

Το δεύτερο είναι να χρησιμοποιούμε υπερβολικά δυνατά χημικά.

Το τρίτο είναι να τρίβουμε επισμαλτωμένη επιφάνεια με πολύ σκληρό μέταλλο.

Το τέταρτο είναι να μουλιάζουμε μαντέμι για μεγάλο διάστημα.

Και το πέμπτο είναι να εφαρμόζουμε κάθε viral «κόλπο» χωρίς να ελέγξουμε πρώτα τι επιτρέπει ο κατασκευαστής.

Άρα λειτουργεί το κόλπο των 4 λεπτών;

Η υψηλή θερμοκρασία πράγματι μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στον καθαρισμό.

Τα λίπη και τα υπολείμματα ξεραίνονται και αποκολλώνται ευκολότερα.

Αυτό το μέρος της λογικής είναι σωστό.

Το επίμαχο σημείο είναι η χρήση αλουμινόχαρτου που καλύπτει ολόκληρη τη σχάρα ενώ η ψησταριά λειτουργεί σε πολύ υψηλή θερμοκρασία.

Τουλάχιστον για ψησταριές Weber, ο ίδιος ο κατασκευαστής λέει ξεκάθαρα να μην εφαρμόζεται αυτή η πρακτική, επειδή επηρεάζει τον αερισμό της θερμότητας και μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα ασφαλείας.

Το καλύτερο «κόλπο της γιαγιάς» είναι πιο απλό

Τελικά δεν χρειάζονται ούτε ακριβά καθαριστικά ούτε μισή ώρα επιθετικού τριψίματος.

Χρειάζονται:

ζεστή σχάρα, λίγα λεπτά, κατάλληλο εργαλείο καθαρισμού και τακτική συντήρηση.

Για βαθύτερο καθάρισμα, λίγη μαγειρική σόδα και ήπιο απορρυπαντικό μπορούν να κάνουν τη δουλειά.

Και το σημαντικότερο:

πάντα ακολουθούμε τις οδηγίες του κατασκευαστή της δικής μας ψησταριάς, γιατί μία μέθοδος που είναι ασφαλής για μία απλή μεταλλική σχάρα δεν είναι απαραίτητα ασφαλής για μία σύγχρονη ψησταριά αερίου με συγκεκριμένο σύστημα εξαερισμού και καυστήρων.

Έτσι το μπάρμπεκιου μπορεί πράγματι να τελειώνει με καλή διάθεση και όχι με ατελείωτο τρίψιμο — χωρίς όμως να θυσιάζουμε την ασφάλεια για ένα viral «κόλπο τεσσάρων λεπτών».