Παραγωγικότητα: Γιατί Είναι το Κλειδί για Υψηλότερους Μισθούς και Καλύτερο Βιοτικό Επίπεδο

Γιατί ένας εργαζόμενος σε μία χώρα μπορεί να αμείβεται πολύ περισσότερο από έναν εργαζόμενο που κάνει παρόμοια δουλειά σε μία άλλη;

Γιατί ορισμένες οικονομίες μπορούν να αυξάνουν τους μισθούς για δεκαετίες χωρίς να χάνουν την ανταγωνιστικότητά τους;

Γιατί η τεχνολογία μπορεί να κάνει μία χώρα πλουσιότερη ακόμη και όταν ο αριθμός των εργαζομένων δεν αυξάνεται;

Πίσω από όλα αυτά βρίσκεται μία οικονομική έννοια που ακούγεται πολύ λιγότερο από τον πληθωρισμό ή τα επιτόκια, αλλά μακροπρόθεσμα μπορεί να είναι ακόμη σημαντικότερη:

η παραγωγικότητα.

Με απλά λόγια, παραγωγικότητα σημαίνει πόση οικονομική αξία μπορούμε να δημιουργήσουμε χρησιμοποιώντας συγκεκριμένους πόρους.

Και μακροπρόθεσμα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους μηχανισμούς μέσω των οποίων μία κοινωνία μπορεί να γίνει πραγματικά πλουσιότερη.

Δεν σημαίνει απαραίτητα να εργαζόμαστε περισσότερο.

Συχνά σημαίνει ακριβώς το αντίθετο:

να μπορούμε να παράγουμε περισσότερα μέσα στην ίδια ώρα εργασίας.

Τι είναι η παραγωγικότητα;

Η παραγωγικότητα είναι ουσιαστικά μία σχέση:

Παραγωγή / Πόροι που χρησιμοποιήθηκαν

Για παράδειγμα, αν ένα εργοστάσιο παράγει 1.000 προϊόντα χρησιμοποιώντας 100 ώρες εργασίας, η παραγωγικότητα μπορεί να συγκριθεί με ένα εργοστάσιο που παράγει 1.500 προϊόντα με τις ίδιες ώρες.

Το δεύτερο καταφέρνει να δημιουργεί μεγαλύτερη παραγωγή χρησιμοποιώντας την ίδια ποσότητα εργασίας.

Στην πραγματική οικονομία όμως η μέτρηση είναι πολύ πιο σύνθετη.

Δεν παράγουμε μόνο προϊόντα.

Παράγουμε:

υπηρεσίες,

λογισμικό,

ιατρική φροντίδα,

εκπαίδευση,

μεταφορές,

χρηματοοικονομικές υπηρεσίες,

τουριστικές υπηρεσίες.

Για αυτό οι οικονομολόγοι χρησιμοποιούν διαφορετικούς δείκτες παραγωγικότητας.

Τι είναι η παραγωγικότητα εργασίας;

Ένας από τους πιο συνηθισμένους δείκτες είναι:

GDP per hour worked — ΑΕΠ ανά ώρα εργασίας.

Δηλαδή πόση οικονομική παραγωγή δημιουργείται για κάθε ώρα εργασίας στην οικονομία.

Ο OECD ορίζει την παραγωγικότητα εργασίας ως την παραγωγή ανά ώρα εργασίας.

Δεν μετρά απλώς πόσο «σκληρά» εργάζεται ένας εργαζόμενος.

Επηρεάζεται επίσης από:

• τα μηχανήματα που διαθέτει,
• την τεχνολογία,
• την εκπαίδευση,
• την οργάνωση μιας επιχείρησης,
• τις υποδομές,
• το κεφάλαιο.

Ένας εξαιρετικά εργατικός άνθρωπος που χρησιμοποιεί παλιό εξοπλισμό μπορεί να παράγει πολύ λιγότερο από έναν εργαζόμενο που διαθέτει προηγμένα εργαλεία και καλύτερα συστήματα.

Παραγωγικότητα δεν σημαίνει “δούλεψε περισσότερο”

Αυτό είναι ίσως η μεγαλύτερη παρανόηση.

Αν κάποιος εργάζεται 8 ώρες και παράγει 100 μονάδες προϊόντος, ενώ την επόμενη ημέρα δουλεύει 12 ώρες και παράγει 150, δεν έγινε απαραίτητα πιο παραγωγικός.

Απλώς εργάστηκε περισσότερο.

Η πραγματική αύξηση παραγωγικότητας θα ήταν:

να μπορεί να παράγει 150 μονάδες στις ίδιες 8 ώρες.

Και αυτό μπορεί να συμβεί μέσα από:

καλύτερη τεχνολογία,

καλύτερα εργαλεία,

εκπαίδευση,

αυτοματισμούς,

καλύτερη οργάνωση.

Γιατί η παραγωγικότητα είναι τόσο σημαντική για τους μισθούς

Φαντάσου μία επιχείρηση στην οποία κάθε εργαζόμενος δημιουργεί οικονομική αξία 20 ευρώ ανά ώρα.

Υπάρχει ένα όριο στο πόσο μπορεί να αυξάνεται διαρκώς το εργατικό κόστος χωρίς να δημιουργηθεί πρόβλημα.

Αν όμως με νέες τεχνολογίες και καλύτερη οργάνωση ο ίδιος εργαζόμενος μπορεί να δημιουργεί αξία 40 ευρώ ανά ώρα, τότε η επιχείρηση έχει μεγαλύτερο περιθώριο για:

υψηλότερους μισθούς,

επενδύσεις,

κέρδη,

χαμηλότερες τιμές.

Αυτός είναι ο λόγος που η παραγωγικότητα βρίσκεται στο κέντρο της συζήτησης για τους πραγματικούς μισθούς.

Μπορούν οι μισθοί να αυξηθούν χωρίς αύξηση παραγωγικότητας;

Φυσικά μπορούν να αυξηθούν για κάποιο διάστημα.

Όμως αν το εργατικό κόστος αυξάνεται πολύ γρηγορότερα από την παραγωγή ανά εργαζόμενο, μία επιχείρηση μπορεί να χρειαστεί να:

αυξήσει τις τιμές,

μειώσει τα κέρδη,

αυτοματοποιήσει περισσότερες εργασίες,

περιορίσει προσλήψεις.

Σε ολόκληρη την οικονομία η σχέση είναι πιο σύνθετη.

Όμως μακροπρόθεσμα, η παραγωγικότητα αποτελεί μία από τις πιο σταθερές βάσεις πάνω στις οποίες μπορούν να αυξάνονται πραγματικά τα εισοδήματα.

Η διαφορά ανάμεσα στον ονομαστικό και τον πραγματικό μισθό

Ας υποθέσουμε ότι ο μισθός αυξάνεται:

από 1.500

σε 1.575 ευρώ.

Αύξηση 5%.

Αν όμως οι τιμές αυξηθούν επίσης 5%, η πραγματική αγοραστική δύναμη του εργαζομένου ουσιαστικά δεν έχει βελτιωθεί.

Για αυτό οι πραγματικοί μισθοί έχουν μεγαλύτερη σημασία από τους ονομαστικούς.

Και για να μπορούν να αυξάνονται για μεγάλο χρονικό διάστημα, χρειάζεται συνήθως να αυξάνεται και η παραγωγικότητα.

Για το πώς επηρεάζονται οι πραγματικές αποδοχές από τις τιμές μπορείς να διαβάσεις και το άρθρο του YourNews Γιατί Ακριβαίνουν τα Πάντα; Πώς Δημιουργείται ο Πληθωρισμός και Πότε Υποχωρεί.

Η παραγωγικότητα είναι το μυστικό της μακροχρόνιας ανάπτυξης

Μία οικονομία μπορεί να μεγαλώσει με δύο βασικούς τρόπους.

Ο πρώτος:

να χρησιμοποιεί περισσότερους πόρους.

Περισσότερους εργαζόμενους.

Περισσότερες ώρες εργασίας.

Περισσότερα εργοστάσια.

Ο δεύτερος:

να χρησιμοποιεί τους υπάρχοντες πόρους αποτελεσματικότερα.

Το δεύτερο είναι αυτό που επιτρέπει πραγματικά τη μακροχρόνια βελτίωση του βιοτικού επιπέδου.

Δεν μπορεί μία χώρα να αυξάνει για πάντα τον αριθμό των εργαζομένων.

Ο πληθυσμός έχει όρια.

Οι άνθρωποι δεν μπορούν να αυξάνουν για πάντα τις ώρες εργασίας.

Άρα κάποια στιγμή η ανάπτυξη πρέπει να βασιστεί στο να γίνεται κάθε ώρα εργασίας περισσότερο παραγωγική.

Η σύνδεση με το ΑΕΠ

Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν μετρά την οικονομική παραγωγή μιας χώρας.

Αν μία οικονομία έχει:

10 εκατομμύρια εργαζόμενους

και

κάθε εργαζόμενος παράγει περισσότερα,

τότε το ΑΕΠ μπορεί να αυξηθεί ακόμη και χωρίς αύξηση του εργατικού δυναμικού.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για χώρες με γηράσκοντα πληθυσμό.

Για να καταλάβεις καλύτερα τι ακριβώς μετρά το ΑΕΠ μπορείς να διαβάσεις ΑΕΠ: Τι Μετρά Πραγματικά και Γιατί μια «Πλούσια» Χώρα Δεν Σημαίνει Πάντα Πλούσιους Πολίτες.

Γιατί δύο χώρες με τις ίδιες ώρες εργασίας μπορεί να παράγουν τελείως διαφορετικά ποσά

Φαντάσου δύο εργοστάσια.

Στο πρώτο, οι εργαζόμενοι:

κρατούν αρχεία σε χαρτί,

χρησιμοποιούν παλιά μηχανήματα,

μεταφέρουν προϊόντα χειροκίνητα.

Στο δεύτερο:

υπάρχει αυτοματοποίηση,

σύγχρονο software,

ρομποτικά συστήματα,

βελτιστοποιημένη εφοδιαστική αλυσίδα.

Ακόμη και αν οι εργαζόμενοι δουλεύουν ακριβώς τις ίδιες ώρες, το δεύτερο εργοστάσιο μπορεί να παράγει πολλαπλάσια οικονομική αξία.

Η διαφορά δεν βρίσκεται στο πόσο κουράζονται.

Βρίσκεται στην παραγωγική υποδομή γύρω τους.

Το κεφάλαιο κάνει τον εργαζόμενο πιο παραγωγικό

Στην οικονομία ο όρος capital — κεφάλαιο δεν σημαίνει μόνο χρήματα.

Μπορεί να σημαίνει:

μηχανήματα,

κτίρια,

servers,

υπολογιστές,

εργαλεία,

λογισμικό.

Όταν ένας εργαζόμενος διαθέτει περισσότερο και καλύτερο κεφάλαιο, μπορεί να παράγει περισσότερο.

Αυτό ονομάζεται συχνά:

capital deepening.

Ένας γεωργός με σύγχρονο μηχάνημα μπορεί να καλλιεργήσει πολύ μεγαλύτερη έκταση από έναν άνθρωπο που χρησιμοποιεί μόνο χειροκίνητα εργαλεία.

Η τεχνολογία αλλάζει ριζικά την παραγωγικότητα

Η ιστορία της οικονομικής ανάπτυξης είναι γεμάτη τεχνολογίες που επέτρεψαν σε έναν άνθρωπο να κάνει δουλειά που παλαιότερα απαιτούσε δεκάδες.

Ατμομηχανή.

Ηλεκτρισμός.

Βιομηχανική παραγωγή.

Υπολογιστής.

Internet.

Cloud computing.

Τεχνητή νοημοσύνη.

Κάθε μεγάλη τεχνολογική αλλαγή μπορεί να αναδιοργανώσει ολόκληρη την παραγωγή.

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να δημιουργήσει νέο κύμα παραγωγικότητας;

Αυτό είναι σήμερα ένα από τα μεγαλύτερα οικονομικά ερωτήματα.

Η AI μπορεί να βοηθήσει έναν εργαζόμενο να:

γράψει κώδικα γρηγορότερα,

αναλύσει δεδομένα,

δημιουργήσει κείμενο,

αυτοματοποιήσει επαναλαμβανόμενες εργασίες,

εξυπηρετήσει περισσότερους πελάτες.

Εάν αυτές οι δυνατότητες μετατραπούν πραγματικά σε περισσότερη παραγωγή ανά ώρα, τότε μπορούν να αυξήσουν την παραγωγικότητα.

Ο OECD έχει ήδη επισημάνει ότι οι υπηρεσίες πληροφορικής και επαγγελματικών υπηρεσιών εμφάνισαν ισχυρές βελτιώσεις πολυπαραγοντικής παραγωγικότητας, ενώ εξετάζεται πλέον εάν η AI μπορεί να συμβάλει σε μία ευρύτερη επιτάχυνση.

Γιατί όμως κάθε νέα τεχνολογία δεν αυξάνει αμέσως την παραγωγικότητα;

Επειδή δεν αρκεί να αγοράσεις ένα νέο εργαλείο.

Πρέπει να αλλάξει και ο τρόπος λειτουργίας της επιχείρησης.

Φαντάσου ότι μία εταιρεία αγοράζει ένα εξαιρετικά προηγμένο software.

Αν όμως:

κανείς δεν ξέρει να το χρησιμοποιεί,

οι διαδικασίες παραμένουν παλιές,

τα δεδομένα είναι ανοργάνωτα,

τότε η πραγματική βελτίωση μπορεί να είναι μικρή.

Η τεχνολογία χρειάζεται:

εκπαίδευση,

οργανωτικές αλλαγές,

νέες διαδικασίες.

Η εκπαίδευση είναι μορφή κεφαλαίου

Οι οικονομολόγοι χρησιμοποιούν τον όρο:

human capital — ανθρώπινο κεφάλαιο.

Αφορά:

γνώσεις,

δεξιότητες,

εμπειρία,

εκπαίδευση.

Ένας εξειδικευμένος εργαζόμενος μπορεί να χρησιμοποιήσει προηγμένη τεχνολογία πολύ αποτελεσματικότερα.

Για αυτό χώρες με ισχυρό εκπαιδευτικό σύστημα μπορούν ευκολότερα να μετατρέψουν την τεχνολογική πρόοδο σε πραγματική οικονομική ανάπτυξη.

Γιατί η παραγωγικότητα μιας επιχείρησης μπορεί να είναι πολύ διαφορετική από μιας άλλης

Ακόμη και μέσα στον ίδιο κλάδο υπάρχουν τεράστιες διαφορές.

Δύο εστιατόρια.

Δύο εργοστάσια.

Δύο ξενοδοχεία.

Μπορεί να χρησιμοποιούν εντελώς διαφορετικές μεθόδους.

Το ένα μπορεί να έχει:

αυτοματοποιημένες παραγγελίες,

σωστή διαχείριση αποθεμάτων,

εκπαίδευση εργαζομένων,

καλή οργάνωση.

Το άλλο μπορεί να λειτουργεί με:

χαρτιά,

καθυστερήσεις,

λάθη,

κακή επικοινωνία.

Η τεχνολογία είναι μόνο ένα μέρος της διαφοράς.

Η διοίκηση μιας εταιρείας έχει τεράστια σημασία

Η παραγωγικότητα εξαρτάται επίσης από management.

Καθαροί στόχοι.

Σωστή κατανομή αρμοδιοτήτων.

Προγραμματισμός.

Μέτρηση αποτελεσμάτων.

Κίνητρα εργαζομένων.

Μία επιχείρηση μπορεί να διαθέτει εξαιρετικό εξοπλισμό και παρ’ όλα αυτά να είναι αναποτελεσματική λόγω κακής οργάνωσης.

Τι είναι η πολυπαραγοντική παραγωγικότητα;

Εδώ εμφανίζεται ένας πιο σύνθετος όρος:

Multifactor Productivity — MFP

ή συχνά:

Total Factor Productivity — TFP.

Η παραγωγικότητα εργασίας μπορεί να αυξηθεί επειδή οι εργαζόμενοι έχουν περισσότερα μηχανήματα.

Η MFP προσπαθεί να απομονώσει το πόσο αποτελεσματικά συνδυάζονται:

εργασία

και

κεφάλαιο.

Μπορεί να αυξηθεί μέσω:

τεχνολογίας,

καινοτομίας,

καλύτερης διοίκησης,

καλύτερης οργάνωσης.

Ένα απλό παράδειγμα

Έστω μία επιχείρηση που έχει:

100 εργαζόμενους

και

10 μηχανήματα.

Παράγει 10.000 προϊόντα.

Την επόμενη χρονιά εξακολουθεί να έχει:

100 εργαζόμενους

και

10 μηχανήματα.

Αλλά παράγει 12.000 προϊόντα.

Κάτι άλλαξε στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται οι ίδιοι πόροι.

Ίσως:

βελτιώθηκε το software,

άλλαξε η παραγωγική διαδικασία,

μειώθηκε ο χαμένος χρόνος.

Αυτή είναι ουσιαστικά η καρδιά της αύξησης πολυπαραγοντικής παραγωγικότητας.

Γιατί η παραγωγικότητα έχει επιβραδυνθεί σε πολλές χώρες

Αυτό αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα οικονομικά παράδοξα της εποχής.

Έχουμε:

smartphones,

cloud,

τεράστια υπολογιστική ισχύ,

AI.

Κι όμως η παραγωγικότητα στις προηγμένες οικονομίες δεν έχει αυξηθεί όσο γρήγορα πολλοί θα περίμεναν.

Ο OECD επισημαίνει ότι ο ρυθμός βελτίωσης της παραγωγικότητας έχει περίπου υποδιπλασιαστεί σε σχέση με τις αρχές της δεκαετίας του 2000.

Μήπως απλώς δεν μετράμε καλά την ψηφιακή οικονομία;

Αυτό είναι μία πιθανή εξήγηση.

Πολλές ψηφιακές υπηρεσίες προσφέρουν τεράστια αξία αλλά είναι:

δωρεάν

ή

πολύ φθηνές.

Google Maps.

Wikipedia.

Messaging apps.

Μία υπηρεσία μπορεί να κάνει τη ζωή μας πολύ ευκολότερη χωρίς η αξία αυτή να εμφανίζεται πλήρως στις παραδοσιακές μετρήσεις του ΑΕΠ.

Η οικονομική στατιστική προσπαθεί να προσαρμοστεί σε αυτή τη νέα πραγματικότητα.

Η γήρανση του πληθυσμού κάνει την παραγωγικότητα ακόμη σημαντικότερη

Ας υποθέσουμε ότι μία χώρα έχει:

5 εκατομμύρια εργαζόμενους.

Μετά από 20 χρόνια, λόγω δημογραφικής γήρανσης, έχει:

4 εκατομμύρια.

Αν η παραγωγικότητα παραμένει ίδια, το συνολικό παραγωγικό δυναμικό δέχεται μεγάλη πίεση.

Αν όμως κάθε εργαζόμενος μπορεί να παράγει περισσότερο, μέρος του δημογραφικού προβλήματος μπορεί να αντισταθμιστεί.

Αυτός είναι ο λόγος που IMF και OECD θεωρούν την παραγωγικότητα κρίσιμη για τις γηράσκουσες κοινωνίες.

Παραγωγικότητα και Ελλάδα

Η παραγωγικότητα αποτελεί μία από τις μακροπρόθεσμες προκλήσεις της ελληνικής οικονομίας.

Η ανάπτυξη δεν μπορεί να στηρίζεται για πάντα μόνο σε:

περισσότερη απασχόληση,

τουρισμό,

κατανάλωση.

Για να αυξηθούν σημαντικά τα πραγματικά εισοδήματα απαιτούνται:

επενδύσεις,

τεχνολογία,

εκπαίδευση,

μεγαλύτερες και αποδοτικότερες επιχειρήσεις,

καινοτομία.

Για μία ευρύτερη εικόνα μπορείς να διαβάσεις Η Ελληνική Οικονομία το 2026: Προκλήσεις, Ευκαιρίες και το Μέλλον της Ανάπτυξης.

Γιατί οι πολύ μικρές επιχειρήσεις συχνά δυσκολεύονται να αυξήσουν την παραγωγικότητα

Οι μικρές επιχειρήσεις έχουν πολλά πλεονεκτήματα.

Ευελιξία.

Προσωπική εξυπηρέτηση.

Χαμηλότερη γραφειοκρατία.

Όμως μπορεί να δυσκολεύονται να επενδύσουν σε:

ακριβό software,

αυτοματισμούς,

έρευνα,

εξειδικευμένο management.

Αυτό δεν σημαίνει ότι μία μικρή επιχείρηση είναι απαραίτητα λιγότερο παραγωγική.

Σημαίνει ότι η κλίμακα μπορεί σε συγκεκριμένους κλάδους να δημιουργήσει πλεονεκτήματα.

Τι σημαίνουν οι οικονομίες κλίμακας

Όσο αυξάνεται η παραγωγή, ορισμένα έξοδα μοιράζονται σε περισσότερα προϊόντα.

Για παράδειγμα, ένα software μπορεί να κοστίσει:

100.000 ευρώ.

Αν η επιχείρηση παράγει 10.000 μονάδες, το κόστος είναι:

10 ευρώ ανά μονάδα.

Αν παράγει 1.000.000:

μόλις 0,10 ευρώ ανά μονάδα.

Αυτό ονομάζεται:

economies of scale — οικονομίες κλίμακας.

Οι επενδύσεις έχουν τεράστια σημασία

Για να γίνει μία οικονομία πιο παραγωγική χρειάζονται συχνά επενδύσεις.

Σε:

μηχανήματα,

ψηφιακές υποδομές,

ενέργεια,

μεταφορές,

εργοστάσια,

έρευνα.

Χωρίς επενδύσεις, οι εργαζόμενοι μπορούν να παραμένουν εγκλωβισμένοι σε παλιές και λιγότερο αποδοτικές διαδικασίες.

Και εδώ εμφανίζονται τα επιτόκια

Οι περισσότερες επιχειρήσεις δεν χρηματοδοτούν κάθε επένδυση αποκλειστικά με δικά τους χρήματα.

Χρησιμοποιούν και δανεισμό.

Όταν τα επιτόκια είναι πολύ υψηλά:

ο δανεισμός γίνεται ακριβότερος,

λιγότερα projects είναι οικονομικά βιώσιμα,

οι επενδύσεις μπορεί να μειωθούν.

Αυτό μπορεί να επηρεάσει και τη μελλοντική παραγωγικότητα.

Δες αναλυτικά το άρθρο Επιτόκια: Τι Είναι, Ποιος τα Καθορίζει και Γιατί Επηρεάζουν Ολόκληρη την Οικονομία.

Μπορούν όμως τα πολύ χαμηλά επιτόκια να δημιουργήσουν άλλο πρόβλημα;

Ναι.

Αν η χρηματοδότηση παραμένει εξαιρετικά φθηνή για πολύ μεγάλο διάστημα, μπορεί να συνεχίσουν να λειτουργούν επιχειρήσεις με πολύ χαμηλή παραγωγικότητα επειδή έχουν εύκολη πρόσβαση σε φθηνό δανεισμό.

Ορισμένοι οικονομολόγοι χρησιμοποιούν τον όρο:

zombie firms

για εταιρείες που δυσκολεύονται να δημιουργήσουν αρκετά κέρδη αλλά συνεχίζουν να επιβιώνουν μέσω συνεχούς χρηματοδότησης.

Η σχέση όμως δεν είναι απλή και διαφέρει ανάλογα με την οικονομία.

Τι γίνεται σε μία ύφεση;

Σε μία ύφεση, οι επιχειρήσεις συχνά μειώνουν:

επενδύσεις,

προσλήψεις,

παραγωγή.

Αυτό μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη μελλοντική παραγωγική ικανότητα.

Από την άλλη πλευρά, κρίσεις μπορούν μερικές φορές να επιταχύνουν την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών.

Η πανδημία, για παράδειγμα, ώθησε τεράστιο αριθμό επιχειρήσεων προς την ψηφιοποίηση.

Για το πώς λειτουργεί ένας οικονομικός κύκλος μπορείς να διαβάσεις Ύφεση: Πώς Ξεκινά μια Οικονομική Κρίση και Γιατί Μπορεί να Επηρεάσει τους Πάντες.

Τι σημαίνει “δημιουργική καταστροφή”;

Ο οικονομολόγος Joseph Schumpeter χρησιμοποίησε την έννοια της:

creative destruction — δημιουργικής καταστροφής.

Νέες τεχνολογίες και επιχειρηματικά μοντέλα αντικαθιστούν παλαιότερα.

Streaming αντί video club.

Ψηφιακές φωτογραφίες αντί φιλμ.

Smartphones αντί πολλών διαφορετικών συσκευών.

Η διαδικασία δημιουργεί νέες επιχειρήσεις και θέσεις εργασίας.

Ταυτόχρονα καταστρέφει παλιές.

Αυτό μπορεί να είναι δύσκολο κοινωνικά, αλλά αποτελεί σημαντικό μηχανισμό αύξησης παραγωγικότητας.

Οι εργαζόμενοι χρειάζεται να μετακινούνται προς πιο παραγωγικές επιχειρήσεις

Ας υποθέσουμε ότι ένας κλάδος παράγει πολύ μικρή οικονομική αξία ανά εργαζόμενο.

Ένας άλλος χρησιμοποιεί νέα τεχνολογία και έχει πολύ μεγαλύτερη παραγωγικότητα.

Αν εργαζόμενοι και κεφάλαιο μπορούν να μετακινηθούν προς τη δεύτερη δραστηριότητα, αυξάνεται η συνολική παραγωγικότητα.

Αυτό όμως απαιτεί:

εκπαίδευση,

κινητικότητα,

λειτουργικές αγορές εργασίας,

επενδύσεις.

Γιατί ο ανταγωνισμός μπορεί να αυξάνει την παραγωγικότητα

Σε μία ανταγωνιστική αγορά, μία επιχείρηση που λειτουργεί πολύ αναποτελεσματικά μπορεί να χάσει πελάτες.

Αυτό δημιουργεί κίνητρο να:

μειώσει κόστος,

βελτιώσει υπηρεσίες,

επενδύσει,

καινοτομήσει.

Όταν όμως υπάρχουν μεγάλα εμπόδια εισόδου ή πολύ περιορισμένος ανταγωνισμός, το κίνητρο μπορεί να είναι μικρότερο.

Τι ρόλο παίζει το κράτος

Η παραγωγικότητα δεν εξαρτάται μόνο από τις επιχειρήσεις.

Το κράτος επηρεάζει το περιβάλλον μέσα στο οποίο λειτουργούν.

Μέσα από:

εκπαίδευση,

υποδομές,

δικαιοσύνη,

φορολογικό σύστημα,

δημόσια διοίκηση,

ψηφιοποίηση.

Αν μία εταιρεία χρειάζεται μήνες για μία απλή διοικητική διαδικασία, δημιουργείται χαμένος χρόνος και κόστος.

Άρα και η αποτελεσματικότητα των δημόσιων θεσμών επηρεάζει έμμεσα την παραγωγικότητα.

Οι δρόμοι και τα λιμάνια είναι εργαλεία παραγωγικότητας

Ένα εργοστάσιο μπορεί να είναι εξαιρετικά αποδοτικό.

Αν όμως χρειάζεται:

τρεις ημέρες για να μεταφέρει προϊόντα σε ένα λιμάνι,

η συνολική αλυσίδα παραμένει αναποτελεσματική.

Υποδομές όπως:

δρόμοι,

σιδηρόδρομοι,

λιμάνια,

internet,

ενέργεια,

μπορούν να αυξήσουν την παραγωγικότητα ολόκληρης της οικονομίας.

Η ενέργεια έχει επίσης σημασία

Ακριβή ή αναξιόπιστη ενέργεια μπορεί να κάνει την παραγωγή δυσκολότερη.

Για έναν ενεργοβόρο κλάδο, το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας μπορεί να είναι καθοριστικό.

Για αυτό οι ενεργειακές υποδομές αποτελούν σημαντικό παράγοντα ανταγωνιστικότητας.

Η παραγωγικότητα και ο πληθωρισμός

Εδώ υπάρχει μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα σχέση.

Αν ένας εργαζόμενος παράγει:

10% περισσότερα προϊόντα

την ίδια ώρα,

τότε μία επιχείρηση μπορεί να πληρώνει υψηλότερο μισθό χωρίς να αυξάνεται αναγκαστικά κατά το ίδιο ποσοστό το κόστος ανά προϊόν.

Αυτό είναι σημαντικό για μία οικονομία.

Η αύξηση παραγωγικότητας μπορεί να επιτρέψει ταυτόχρονα:

υψηλότερα εισοδήματα

και

πιο περιορισμένες πιέσεις στις τιμές.

Μπορεί λοιπόν η παραγωγικότητα να “νικήσει” τον πληθωρισμό;

Όχι με τόσο απλό τρόπο.

Ο πληθωρισμός επηρεάζεται από:

ενέργεια,

νομισματική πολιτική,

ζήτηση,

προσφορά,

μισθούς,

διεθνές εμπόριο.

Αλλά υψηλότερη παραγωγικότητα αυξάνει την πλευρά της προσφοράς της οικονομίας.

Μία οικονομία μπορεί να παράγει περισσότερα χωρίς να χρειάζεται την ίδια αύξηση πόρων.

Αυτό είναι μακροπρόθεσμα πολύ σημαντικό.

Γιατί υψηλή παραγωγικότητα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι όλοι πλουτίζουν

Υπάρχει και η άλλη πλευρά.

Αν μία εταιρεία αυξήσει εντυπωσιακά την παραγωγικότητά της, η επιπλέον οικονομική αξία μπορεί να καταλήξει:

στους εργαζόμενους,

στους μετόχους,

σε χαμηλότερες τιμές,

ή σε συνδυασμό των παραπάνω.

Η παραγωγικότητα δημιουργεί τη δυνατότητα μεγαλύτερου πλούτου.

Δεν καθορίζει όμως από μόνη της πώς αυτός θα μοιραστεί.

Παραγωγικότητα και ανισότητα

Μία νέα τεχνολογία μπορεί να αυξήσει την παραγωγικότητα αλλά ταυτόχρονα να ωφελήσει περισσότερο εργαζόμενους με συγκεκριμένες δεξιότητες.

Αυτό μπορεί να αυξήσει τη διαφορά αποδοχών μεταξύ:

υψηλής

και

χαμηλής εξειδίκευσης.

Για αυτό η εκπαίδευση και η επανεκπαίδευση αποκτούν ιδιαίτερη σημασία σε περιόδους γρήγορων τεχνολογικών αλλαγών.

Μπορεί μία χώρα να είναι παραγωγική αλλά να έχει λίγες ώρες εργασίας;

Ναι.

Οι ώρες εργασίας από μόνες τους δεν δείχνουν παραγωγικότητα.

Μία οικονομία μπορεί να έχει:

λιγότερες ώρες εργασίας

αλλά

πολύ μεγαλύτερη παραγωγή ανά ώρα.

Αυτό εξηγεί γιατί η απλή σύγκριση:

«ποιος δουλεύει περισσότερες ώρες»

δεν μας λέει ποια χώρα είναι πιο παραγωγική.

Η ποιότητα ζωής μπορεί να βελτιωθεί χωρίς περισσότερη εργασία

Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο κοινωνικό όφελος.

Αν η παραγωγικότητα διπλασιαστεί, θεωρητικά μία κοινωνία μπορεί να επιλέξει:

περισσότερη παραγωγή,

περισσότερα εισοδήματα,

περισσότερο ελεύθερο χρόνο,

ή έναν συνδυασμό.

Η τεχνολογική πρόοδος δεν χρειάζεται απαραίτητα να σημαίνει ότι όλοι πρέπει να δουλεύουν περισσότερο.

Ιστορικά έχει επιτρέψει και τη μείωση των ωρών εργασίας σε πολλές οικονομίες.

Τα επιχειρηματικά μοντέλα επηρεάζουν επίσης την παραγωγικότητα

Δεν χρειάζεται μία επιχείρηση να αλλάξει το προϊόν της για να γίνει πιο αποδοτική.

Μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που το πουλά.

Cloud software.

Recurring payments.

Αυτοματοποιημένη τιμολόγηση.

Online distribution.

Τέτοιες αλλαγές μπορούν να μειώσουν το κόστος εξυπηρέτησης ανά πελάτη.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η μετάβαση πολλών επιχειρήσεων σε μοντέλα recurring revenue, που αναλύεται στο άρθρο Η Οικονομία της Συνδρομής: Γιατί Όλο και Περισσότερες Επιχειρήσεις Εγκαταλείπουν τις Παραδοσιακές Πωλήσεις.

Γιατί η μέτρηση της παραγωγικότητας είναι δύσκολη στις υπηρεσίες

Σε ένα εργοστάσιο μπορούμε σχετικά εύκολα να μετρήσουμε:

πόσα αυτοκίνητα παρήχθησαν.

Τι γίνεται όμως με έναν γιατρό;

Είναι πιο παραγωγικός επειδή εξέτασε περισσότερους ασθενείς;

Αν εξετάσει διπλάσιους σε μισό χρόνο αλλά η ποιότητα της φροντίδας χειροτερεύσει, τι πραγματικά κερδίσαμε;

Το ίδιο πρόβλημα υπάρχει σε:

εκπαίδευση,

δημόσιες υπηρεσίες,

δημιουργικές βιομηχανίες.

Η ποιότητα είναι πολύ δυσκολότερο να μετρηθεί από την ποσότητα.

Το παράδοξο της παραγωγικότητας

Μία κοινωνία μπορεί να έχει τεράστια τεχνολογική πρόοδο αλλά οι επίσημοι δείκτες να μην το δείχνουν αμέσως.

Ο λόγος μπορεί να είναι ότι χρειάζεται χρόνος για:

επενδύσεις,

εκπαίδευση,

αναδιοργάνωση.

Όταν εμφανίστηκε ο ηλεκτρισμός, τα εργοστάσια δεν έγιναν αυτομάτως πολύ πιο παραγωγικά την επόμενη ημέρα.

Χρειάστηκε να ξανασχεδιαστεί ολόκληρος ο τρόπος παραγωγής.

Το ίδιο μπορεί να συμβεί σήμερα με την AI.

Τι δείχνουν τα πρόσφατα στοιχεία του OECD

Στο OECD Compendium of Productivity Indicators 2026, ο οργανισμός αναφέρει ότι η παραγωγικότητα εργασίας αυξήθηκε κατά μέσο όρο κατά 1,2% στις οικονομίες του OECD το 2024.

Όμως η εικόνα ήταν πολύ διαφορετική μεταξύ χωρών.

Σε περισσότερες από τις μισές, η αύξηση ήταν μικρότερη από 1%.

Παράλληλα ο μακροπρόθεσμος ρυθμός αύξησης της παραγωγικότητας παραμένει χαμηλότερος από ό,τι πριν από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση.

Αυτό αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τις επόμενες δεκαετίες.

Γιατί αυτό μας αφορά όλους

Η παραγωγικότητα ακούγεται σαν τεχνικός οικονομικός δείκτης.

Στην πραγματικότητα όμως επηρεάζει:

πόσα μπορούμε να πληρωνόμαστε,

πόσο μπορούν να κοστίζουν τα προϊόντα,

πόσο γρήγορα μπορεί να αναπτύσσεται η οικονομία,

πόσα φορολογικά έσοδα μπορεί να έχει το κράτος,

πόσο εύκολα χρηματοδοτούνται συντάξεις και δημόσιες υπηρεσίες.

Μακροπρόθεσμα είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που καθορίζουν το επίπεδο ζωής μιας κοινωνίας.

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πόσο δουλεύουμε αλλά πόσο αξία δημιουργούμε

Μία χώρα δεν γίνεται πλουσιότερη επειδή οι άνθρωποί της εξαντλούνται περισσότερο.

Γίνεται πλουσιότερη όταν μπορούν να δημιουργούν μεγαλύτερη αξία μέσα στον ίδιο χρόνο.

Αυτό απαιτεί:

καλύτερη τεχνολογία,

περισσότερες επενδύσεις,

καλύτερη εκπαίδευση,

ισχυρότερες υποδομές,

καινοτομία,

αποτελεσματικότερες επιχειρήσεις.

Και γι’ αυτό η παραγωγικότητα είναι ένα από τα λίγα οικονομικά μεγέθη που μπορεί να δημιουργήσει ένα πραγματικό win-win.

Περισσότερη παραγωγή.

Υψηλότερα εισοδήματα.

Καλύτερο βιοτικό επίπεδο.

Χωρίς να απαιτείται απαραίτητα να εργαστούμε περισσότερες ώρες.

Τι σημαίνει παραγωγικότητα;

Είναι η σχέση μεταξύ της παραγωγής και των πόρων που χρησιμοποιούνται για να δημιουργηθεί. Η παραγωγικότητα εργασίας συχνά μετριέται ως ΑΕΠ ή προστιθέμενη αξία ανά ώρα εργασίας.

Υψηλή παραγωγικότητα σημαίνει περισσότερη δουλειά;

Όχι. Συνήθως σημαίνει ότι δημιουργείται μεγαλύτερη οικονομική αξία μέσα στην ίδια ώρα εργασίας.

Γιατί η παραγωγικότητα συνδέεται με τους μισθούς;

Επειδή όταν ένας εργαζόμενος δημιουργεί μεγαλύτερη οικονομική αξία, υπάρχει μεγαλύτερη οικονομική βάση για βιώσιμη αύξηση των πραγματικών αποδοχών.

Πώς μπορεί μία χώρα να αυξήσει την παραγωγικότητά της;

Μέσω επενδύσεων, τεχνολογίας, εκπαίδευσης, καλύτερων υποδομών, αποτελεσματικότερης διοίκησης και καινοτομίας.

Η τεχνητή νοημοσύνη θα αυξήσει την παραγωγικότητα;

Υπάρχει σημαντική πιθανότητα, αλλά το μέγεθος της επίδρασης παραμένει υπό μελέτη. Η πραγματική βελτίωση θα εξαρτηθεί από το πόσο αποτελεσματικά οι επιχειρήσεις θα ενσωματώσουν την AI στις διαδικασίες τους.

Γιατί είναι σημαντική η παραγωγικότητα όταν ο πληθυσμός γερνά;

Επειδή όταν υπάρχουν λιγότεροι εργαζόμενοι σε σχέση με τον συνολικό πληθυσμό, η αύξηση της παραγωγής ανά εργαζόμενο γίνεται ακόμη σημαντικότερη για τη διατήρηση της οικονομικής ανάπτυξης και του βιοτικού επιπέδου.

Πηγές

• OECD – Compendium of Productivity Indicators 2026
• OECD – Labour Productivity and Utilisation
• IMF – Sustained Economic Growth Hinges on Productivity Gains as Populations Age
• World Bank – Long-Term Growth Prospects
• World Bank – Long Term Growth Model