Γιατί Ακριβαίνουν τα Πάντα; Πώς Δημιουργείται ο Πληθωρισμός και Πότε Υποχωρεί

Μπαίνεις στο σούπερ μάρκετ.

Το ίδιο καλάθι κοστίζει περισσότερο.

Πληρώνεις ρεύμα.

Περισσότερο.

Βενζίνη.

Περισσότερο.

Ενοίκιο.

Περισσότερο.

Και κάπου εκεί εμφανίζεται η λέξη που ακούγεται συνεχώς στις ειδήσεις:

πληθωρισμός.

Αλλά τι σημαίνει πραγματικά;

Γιατί δεν ακριβαίνουν όλα με τον ίδιο ρυθμό;

Γιατί κάποια προϊόντα ανεβαίνουν 20% ενώ άλλα σχεδόν καθόλου;

Και το πιο σημαντικό:

αν ο πληθωρισμός πέσει, γιατί οι τιμές δεν επιστρέφουν απαραίτητα εκεί που ήταν;

Για να καταλάβουμε τι συμβαίνει, πρέπει πρώτα να ξεχωρίσουμε δύο διαφορετικά πράγματα.

Τον ρυθμό αύξησης των τιμών.

Και το επίπεδο των ίδιων των τιμών.

Τι είναι ο πληθωρισμός;

Πληθωρισμός είναι η γενικευμένη και διαρκής αύξηση του γενικού επιπέδου τιμών σε μια οικονομία.

Δεν σημαίνει ότι ακριβαίνει μόνο ένα προϊόν.

Εάν για παράδειγμα αυξηθεί προσωρινά μόνο η τιμή της ντομάτας λόγω κακής σοδειάς, αυτό από μόνο του δεν αποτελεί γενικευμένο πληθωρισμό.

Ο πληθωρισμός αφορά ένα ευρύτερο καλάθι αγαθών και υπηρεσιών.

Τρόφιμα.

Στέγαση.

Ενέργεια.

Μεταφορές.

Υπηρεσίες.

Ρούχα.

Υγεία.

Ψυχαγωγία.

Όταν το συνολικό κόστος αυτού του καλαθιού αυξάνεται σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο, μιλάμε για πληθωρισμό.

Πώς μετριέται;

Οι στατιστικές αρχές παρακολουθούν τις τιμές ενός μεγάλου αριθμού αγαθών και υπηρεσιών που αντιπροσωπεύουν την κατανάλωση των νοικοκυριών.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση χρησιμοποιείται ευρέως ο Εναρμονισμένος Δείκτης Τιμών Καταναλωτή, γνωστός ως HICP.

Ο δείκτης εξετάζει πώς μεταβάλλεται το κόστος ενός αντιπροσωπευτικού καλαθιού κατανάλωσης με την πάροδο του χρόνου.

Εάν ο δείκτης είναι 3% υψηλότερος από έναν χρόνο πριν, τότε ο ετήσιος πληθωρισμός είναι περίπου 3%.

Το 3% δεν σημαίνει ότι όλα ακριβαίνουν 3%

Αυτό είναι ένα από τα πιο συχνά λάθη.

Ο πληθωρισμός είναι μέσος όρος.

Μπορεί:

τα τρόφιμα να έχουν αυξηθεί 5%,

τα ενοίκια 7%,

η ενέργεια να έχει μειωθεί,

τα ηλεκτρονικά να έχουν μείνει σταθερά,

και οι υπηρεσίες να έχουν αυξηθεί 4%.

Ο τελικός δείκτης συνδυάζει αυτές τις διαφορετικές κινήσεις.

Γι’ αυτό η προσωπική εμπειρία κάθε νοικοκυριού μπορεί να διαφέρει σημαντικά από τον επίσημο πληθωρισμό.

Γιατί δύο οικογένειες “βλέπουν” διαφορετικό πληθωρισμό;

Επειδή δεν ξοδεύουν τα χρήματά τους με τον ίδιο τρόπο.

Ένα νοικοκυριό που διαθέτει μεγάλο ποσοστό εισοδήματος σε:

ενοίκιο,

τρόφιμα,

ενέργεια,

βενζίνη,

θα νιώσει πολύ περισσότερο μια απότομη άνοδο σε αυτές τις κατηγορίες.

Ένα άλλο νοικοκυριό που έχει ιδιόκτητο σπίτι, μικρές μετακινήσεις και υψηλότερη αποταμίευση μπορεί να αισθανθεί μικρότερη πίεση.

Υπάρχει λοιπόν ο επίσημος πληθωρισμός.

Και υπάρχει και ο προσωπικός πληθωρισμός κάθε νοικοκυριού.

Γιατί δημιουργείται ο πληθωρισμός;

Δεν υπάρχει μόνο μία αιτία.

Ο πληθωρισμός μπορεί να προκύψει από διαφορετικούς μηχανισμούς.

Μερικές φορές η ζήτηση είναι υπερβολικά μεγάλη.

Άλλες φορές αυξάνεται το κόστος παραγωγής.

Μπορεί να υπάρξει ενεργειακό σοκ.

Διαταραχή στις εφοδιαστικές αλυσίδες.

Αύξηση μισθών και υπηρεσιών.

Αλλαγή στις συναλλαγματικές ισοτιμίες.

Ή συνδυασμός πολλών παραγόντων ταυτόχρονα.

Πληθωρισμός από αυξημένη ζήτηση

Φαντάσου μια οικονομία στην οποία οι καταναλωτές ξαφνικά έχουν περισσότερα χρήματα και θέλουν να αγοράσουν περισσότερα προϊόντα.

Οι επιχειρήσεις όμως δεν μπορούν να αυξήσουν την παραγωγή τόσο γρήγορα.

Έχουμε λοιπόν:

πολλά χρήματα και υψηλή ζήτηση,

αλλά περιορισμένη προσφορά.

Οι επιχειρήσεις μπορούν τότε να αυξήσουν τις τιμές.

Αυτό συχνά αποκαλείται demand-pull inflation.

Με απλά λόγια:

η ζήτηση τρέχει γρηγορότερα από την παραγωγική δυνατότητα της οικονομίας.

Πληθωρισμός από το κόστος

Υπάρχει και το αντίθετο σενάριο.

Η ζήτηση μπορεί να μην έχει αλλάξει ιδιαίτερα.

Αλλά αυξάνονται τα έξοδα των επιχειρήσεων.

Ηλεκτρική ενέργεια.

Καύσιμα.

Πρώτες ύλες.

Μεταφορές.

Ενοίκια.

Μισθοί.

Εάν μια επιχείρηση πληρώνει περισσότερο για να παράγει το ίδιο προϊόν, συνήθως θα προσπαθήσει να μεταφέρει μέρος του επιπλέον κόστους στον καταναλωτή.

Αυτό ονομάζεται συχνά cost-push inflation.

Γιατί η ενέργεια επηρεάζει σχεδόν τα πάντα;

Η ενέργεια βρίσκεται σχεδόν παντού μέσα στην οικονομία.

Χρειάζεται ενέργεια για να λειτουργήσει ένα εργοστάσιο.

Καύσιμα για να μεταφερθούν τα προϊόντα.

Ρεύμα για τα καταστήματα.

Θέρμανση για εγκαταστάσεις.

Ενέργεια για παραγωγή λιπασμάτων και πολλών πρώτων υλών.

Άρα μια μεγάλη αύξηση στην ενέργεια δεν επηρεάζει μόνο τον λογαριασμό ρεύματος του καταναλωτή.

Μπορεί να περάσει σταδιακά σε ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής.

Το παράδειγμα του ψωμιού

Για να φτάσει ένα ψωμί στο ράφι χρειάζονται:

σιτάρι,

λίπασμα,

αγροτικά μηχανήματα,

καύσιμα,

μεταφορά,

αλεύρι,

φούρνος,

ηλεκτρική ενέργεια,

εργασία,

συσκευασία,

διανομή,

κατάστημα.

Αν αυξηθούν ταυτόχρονα αρκετά από αυτά τα κόστη, η τελική τιμή του ψωμιού μπορεί να ανέβει αισθητά.

Και ο καταναλωτής βλέπει μόνο το τελευταίο στάδιο μιας πολύ μεγάλης αλυσίδας.

Οι εφοδιαστικές αλυσίδες μπορούν να προκαλέσουν αυξήσεις

Η σύγχρονη οικονομία είναι παγκόσμια.

Ένα προϊόν που αγοράζουμε στην Ελλάδα μπορεί να περιέχει:

πρώτες ύλες από την Ασία,

εξαρτήματα από την Ευρώπη,

συσκευασία από άλλη χώρα,

και μεταφορά με πλοίο από την άλλη άκρη του κόσμου.

Εάν ένα σημαντικό λιμάνι κλείσει, αν υπάρχει έλλειψη containers ή αν αυξηθούν δραματικά τα ναύλα, το κόστος μεταφοράς μπορεί να περάσει στις τελικές τιμές.

Τι είναι ο εισαγόμενος πληθωρισμός;

Μια χώρα δεν παράγει όλα όσα καταναλώνει.

Εισάγει:

ενέργεια,

τρόφιμα,

πρώτες ύλες,

μηχανήματα,

ηλεκτρονικά,

φάρμακα,

και πολλά άλλα.

Εάν οι τιμές αυτών των αγαθών αυξηθούν στο εξωτερικό, τότε το κόστος μπορεί να μεταφερθεί και στο εσωτερικό.

Αυτό ονομάζεται εισαγόμενος πληθωρισμός.

Τι ρόλο παίζει το νόμισμα;

Η συναλλαγματική ισοτιμία μπορεί επίσης να επηρεάσει τις τιμές.

Εάν ένα νόμισμα αποδυναμωθεί απέναντι σε άλλα σημαντικά νομίσματα, οι εισαγωγές μπορούν να γίνουν ακριβότερες.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για αγαθά που τιμολογούνται διεθνώς σε δολάρια, όπως αρκετές ενεργειακές και πρώτες ύλες.

Στην περίπτωση της Ελλάδας, η συμμετοχή στο ευρώ σημαίνει ότι η συναλλαγματική πολιτική δεν καθορίζεται εθνικά αλλά σε επίπεδο ευρωζώνης.

Οι μισθοί προκαλούν πληθωρισμό;

Η σχέση είναι πιο σύνθετη.

Οι μισθοί είναι ταυτόχρονα εισόδημα για τους εργαζόμενους και κόστος για τις επιχειρήσεις.

Εάν οι μισθοί αυξάνονται γρήγορα, οι εργαζόμενοι μπορούν να καταναλώνουν περισσότερο.

Παράλληλα οι επιχειρήσεις έχουν μεγαλύτερο εργατικό κόστος.

Σε ορισμένες συνθήκες μπορεί να δημιουργηθεί ένας κύκλος όπου:

οι τιμές ανεβαίνουν,

οι εργαζόμενοι ζητούν μεγαλύτερους μισθούς,

οι επιχειρήσεις αυξάνουν τιμές για να καλύψουν το κόστος,

και οι εργαζόμενοι ζητούν ξανά αυξήσεις.

Αυτό περιγράφεται συχνά ως wage-price spiral.

Δεν εμφανίζεται όμως αυτόματα κάθε φορά που αυξάνονται οι μισθοί.

Τι είναι ο δομικός πληθωρισμός;

Οι οικονομολόγοι συχνά παρακολουθούν όχι μόνο τον συνολικό πληθωρισμό αλλά και τον λεγόμενο core inflation ή δομικό πληθωρισμό.

Συνήθως αφαιρούνται κατηγορίες που παρουσιάζουν μεγάλη μεταβλητότητα, όπως η ενέργεια και ορισμένα τρόφιμα.

Γιατί;

Επειδή θέλουν να δουν εάν η αύξηση των τιμών έχει εξαπλωθεί βαθύτερα στην οικονομία.

Εάν πέσει η τιμή του πετρελαίου αλλά οι υπηρεσίες συνεχίζουν να ακριβαίνουν γρήγορα, ο δομικός πληθωρισμός μπορεί να παραμένει υψηλός.

Γιατί οι υπηρεσίες έχουν διαφορετικό πληθωρισμό από τα προϊόντα;

Ένα εργοστάσιο μπορεί να αυξήσει την παραγωγή προϊόντων με νέες μηχανές ή αυτοματοποίηση.

Πολλές υπηρεσίες όμως βασίζονται κυρίως στην ανθρώπινη εργασία.

Κομμωτήριο.

Εστιατόριο.

Ξενοδοχείο.

Ιατρικές υπηρεσίες.

Εκπαίδευση.

Εάν αυξηθούν οι μισθοί και τα λειτουργικά κόστη, οι τιμές των υπηρεσιών μπορούν να παραμείνουν υψηλές ακόμη και όταν οι διεθνείς τιμές ενέργειας έχουν ήδη μειωθεί.

Γιατί ο πληθωρισμός θεωρείται πρόβλημα;

Ένας χαμηλός και σχετικά σταθερός πληθωρισμός δεν θεωρείται απαραίτητα αρνητικός.

Οι μεγάλες και απρόβλεπτες αυξήσεις όμως προκαλούν προβλήματα.

Η αγοραστική δύναμη μειώνεται.

Οι οικογένειες δυσκολεύονται να προγραμματίσουν.

Οι επιχειρήσεις δεν γνωρίζουν τι θα κοστίζουν οι πρώτες ύλες σε λίγους μήνες.

Οι αποταμιεύσεις χάνουν πραγματική αξία.

Οι μισθολογικές διαπραγματεύσεις γίνονται δυσκολότερες.

Η οικονομική αβεβαιότητα αυξάνεται.

Τι σημαίνει ότι “χάνεται η αγοραστική δύναμη”;

Ας υποθέσουμε ότι έχεις 1.000 ευρώ εισόδημα.

Εάν οι τιμές αυξηθούν 10% και ο μισθός σου παραμείνει ίδιος, τα 1.000 ευρώ αγοράζουν λιγότερα αγαθά και υπηρεσίες.

Ο ονομαστικός μισθός δεν άλλαξε.

Ο πραγματικός μισθός όμως μειώθηκε.

Αυτή είναι η βασική διαφορά μεταξύ ονομαστικών και πραγματικών μεγεθών στην οικονομία.

Και αν ο μισθός αυξηθεί όσο ο πληθωρισμός;

Εάν ο μισθός αυξηθεί ακριβώς όσο το κόστος ζωής, θεωρητικά η αγοραστική δύναμη μπορεί να παραμείνει περίπου σταθερή.

Στην πράξη όμως το προσωπικό καλάθι κατανάλωσης κάθε ανθρώπου είναι διαφορετικό.

Επιπλέον, οι αυξήσεις τιμών και μισθών δεν συμβαίνουν πάντα ταυτόχρονα.

Έτσι ένα νοικοκυριό μπορεί για μήνες να αντιμετωπίζει υψηλότερες τιμές πριν αυξηθεί το εισόδημά του.

Ο πληθωρισμός “τρώει” και τις αποταμιεύσεις

Έστω ότι έχεις 20.000 ευρώ σε λογαριασμό με μηδενικό επιτόκιο.

Με πληθωρισμό 5%, τα χρήματα εξακολουθούν να γράφουν 20.000 ευρώ.

Αλλά η πραγματική αγοραστική τους δύναμη έχει μειωθεί.

Για αυτό οι οικονομολόγοι διαχωρίζουν το ονομαστικό επιτόκιο από το πραγματικό επιτόκιο.

Εάν η απόδοση μιας κατάθεσης είναι μικρότερη από τον πληθωρισμό, η πραγματική αξία των χρημάτων μπορεί να υποχωρεί.

Και εδώ εμφανίζονται τα επιτόκια

Οι κεντρικές τράπεζες χρησιμοποιούν τα επιτόκια ως βασικό εργαλείο νομισματικής πολιτικής.

Όταν ο πληθωρισμός είναι πολύ υψηλός, μπορούν να αυξήσουν τα βασικά επιτόκια.

Η λογική είναι να γίνει το χρήμα ακριβότερο.

Τα δάνεια γίνονται πιο ακριβά.

Η κατανάλωση και οι επενδύσεις μπορούν να επιβραδυνθούν.

Η ζήτηση περιορίζεται.

Και με τον χρόνο μειώνεται η πίεση στις τιμές.

Γιατί η αύξηση επιτοκίων πονάει τα στεγαστικά δάνεια;

Εάν ένα στεγαστικό δάνειο έχει κυμαινόμενο επιτόκιο, η μηνιαία δόση μπορεί να αυξηθεί όταν ανεβαίνουν τα επιτόκια της αγοράς.

Έτσι η καταπολέμηση του πληθωρισμού έχει πραγματικό κόστος για πολλά νοικοκυριά.

Από την άλλη πλευρά, αν η κεντρική τράπεζα αφήσει τον πληθωρισμό ανεξέλεγκτο, η διάβρωση της αγοραστικής δύναμης μπορεί να γίνει ακόμη πιο σοβαρή.

Γι’ αυτό η νομισματική πολιτική είναι συνεχής ισορροπία.

Γιατί τα υψηλά επιτόκια επηρεάζουν και τις επιχειρήσεις;

Οι επιχειρήσεις χρησιμοποιούν δανεισμό για:

επενδύσεις,

νέο εξοπλισμό,

ακίνητα,

κεφάλαιο κίνησης,

εξαγορές,

ανάπτυξη.

Όταν το κόστος δανεισμού αυξηθεί, ορισμένες επενδύσεις παύουν να είναι οικονομικά ελκυστικές.

Η ανάπτυξη μπορεί να επιβραδυνθεί.

Οι προσλήψεις μπορεί να μειωθούν.

Η οικονομική δραστηριότητα ψυχραίνεται.

Αυτό είναι ακριβώς μέρος του μηχανισμού μέσω του οποίου τα επιτόκια μειώνουν τον πληθωρισμό.

Γιατί δεν πέφτει ο πληθωρισμός αμέσως μόλις αυξηθούν τα επιτόκια;

Επειδή η οικονομία λειτουργεί με καθυστερήσεις.

Ένα υψηλότερο επιτόκιο σήμερα δεν αλλάζει αμέσως όλες τις τιμές αύριο το πρωί.

Χρειάζεται χρόνος για να επηρεαστούν:

τα νέα δάνεια,

η κατανάλωση,

οι επιχειρηματικές επενδύσεις,

η αγορά ακινήτων,

οι μισθοί,

και τελικά η τιμολογιακή συμπεριφορά των επιχειρήσεων.

Η νομισματική πολιτική συχνά λειτουργεί με καθυστέρηση πολλών μηνών.

Τι σημαίνει όταν λέμε “ο πληθωρισμός έπεσε”;

Αυτό είναι ίσως το πιο παρεξηγημένο σημείο.

Αν ο πληθωρισμός πέσει από 8% σε 2%, δεν σημαίνει ότι οι τιμές έπεσαν.

Σημαίνει ότι συνεχίζουν κατά μέσο όρο να αυξάνονται, αλλά πολύ πιο αργά.

Παράδειγμα:

Ένα προϊόν κοστίζει 100 ευρώ.

Με 8% πληθωρισμό γίνεται 108.

Τον επόμενο χρόνο ο πληθωρισμός πέφτει στο 2%.

Η τιμή δεν επιστρέφει στα 100.

Γίνεται περίπου 110,16 ευρώ.

Ο ρυθμός αύξησης έπεσε.

Όχι απαραίτητα το επίπεδο τιμών.

Τότε πότε πέφτουν πραγματικά οι τιμές;

Όταν το γενικό επίπεδο τιμών μειώνεται, έχουμε αποπληθωρισμό.

Αυτό είναι διαφορετικό από την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού.

Αποκλιμάκωση σημαίνει:

οι τιμές ανεβαίνουν πιο αργά.

Αποπληθωρισμός σημαίνει:

οι τιμές συνολικά πέφτουν.

Και παρόλο που αυτό ακούγεται εξαιρετικό για τους καταναλωτές, ο παρατεταμένος αποπληθωρισμός μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά οικονομικά προβλήματα.

Γιατί μπορεί να είναι κακό να πέφτουν συνεχώς οι τιμές;

Φαντάσου ότι όλοι περιμένουν ότι ένα αυτοκίνητο που κοστίζει 30.000 ευρώ σήμερα θα κοστίζει 27.000 σε έναν χρόνο.

Πολλοί μπορεί να αναβάλουν την αγορά.

Η ζήτηση πέφτει.

Οι επιχειρήσεις πουλούν λιγότερο.

Μειώνουν επενδύσεις.

Μπορεί να μειώσουν μισθούς ή θέσεις εργασίας.

Η οικονομία επιβραδύνεται ακόμη περισσότερο.

Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένας επικίνδυνος αποπληθωριστικός κύκλος.

Γιατί οι κεντρικές τράπεζες θέλουν λίγο πληθωρισμό;

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στοχεύει σε πληθωρισμό 2% μεσοπρόθεσμα.

Γιατί όχι 0%;

Ένας μικρός θετικός πληθωρισμός προσφέρει ένα περιθώριο ασφαλείας απέναντι στον αποπληθωρισμό.

Επιτρέπει επίσης ευκολότερες προσαρμογές μισθών και σχετικών τιμών μέσα στην οικονομία.

Το ζητούμενο δεν είναι μηδενική μεταβολή τιμών.

Είναι χαμηλός, σταθερός και προβλέψιμος πληθωρισμός.

Τι είναι στασιμοπληθωρισμός;

Ένα από τα πιο δύσκολα σενάρια για μια οικονομία είναι ο στασιμοπληθωρισμός.

Πρόκειται για συνδυασμό:

υψηλού πληθωρισμού,

ασθενούς οικονομικής ανάπτυξης,

και συχνά υψηλότερης ανεργίας.

Γιατί είναι τόσο δύσκολος;

Επειδή οι πολιτικές που μειώνουν τον πληθωρισμό μπορεί να πιέσουν ακόμη περισσότερο την ανάπτυξη.

Και οι πολιτικές που ενισχύουν την ανάπτυξη μπορεί να αυξήσουν τις πληθωριστικές πιέσεις.

Οι προσδοκίες μπορούν να επηρεάσουν τον πληθωρισμό

Η οικονομία δεν λειτουργεί μόνο με βάση όσα συμβαίνουν σήμερα.

Λειτουργεί και με βάση όσα περιμένουν ότι θα συμβούν αύριο εργαζόμενοι, επιχειρήσεις και επενδυτές.

Εάν όλοι πιστεύουν ότι ο πληθωρισμός θα παραμείνει υψηλός:

οι εργαζόμενοι ζητούν μεγαλύτερες αυξήσεις,

οι επιχειρήσεις ανεβάζουν τιμές προληπτικά,

τα συμβόλαια προσαρμόζονται,

οι προμηθευτές ζητούν μεγαλύτερα περιθώρια.

Έτσι οι πληθωριστικές προσδοκίες μπορούν να γίνουν αυτοτροφοδοτούμενες.

Γιατί η αξιοπιστία μιας κεντρικής τράπεζας έχει σημασία;

Εάν οι πολίτες και οι αγορές πιστεύουν ότι η κεντρική τράπεζα θα καταφέρει να επαναφέρει τον πληθωρισμό κοντά στον στόχο, οι μακροπρόθεσμες προσδοκίες μπορούν να παραμείνουν σταθερές.

Αντίθετα, εάν χαθεί αυτή η εμπιστοσύνη, ο πληθωρισμός μπορεί να γίνει πολύ δυσκολότερο να ελεγχθεί.

Γι’ αυτό η επικοινωνία μιας κεντρικής τράπεζας αποτελεί επίσης μέρος της νομισματικής πολιτικής.

Μπορεί μια κυβέρνηση να “ρίξει” τις τιμές;

Οι κυβερνήσεις μπορούν να παρέμβουν με διάφορους τρόπους:

μειώσεις φόρων,

επιδοτήσεις,

ενισχύσεις εισοδήματος,

πλαφόν σε ορισμένες αγορές,

αύξηση ανταγωνισμού,

ρυθμιστικές παρεμβάσεις.

Κάθε εργαλείο έχει όμως πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα.

Για παράδειγμα, μια γενικευμένη επιδότηση μπορεί να μειώνει το κόστος για τον καταναλωτή αλλά ταυτόχρονα να αυξάνει τη δημόσια δαπάνη και να διατηρεί υψηλή τη ζήτηση.

Τι γίνεται με τον ΦΠΑ;

Μια μείωση ΦΠΑ μπορεί θεωρητικά να μειώσει την τελική τιμή ενός προϊόντος, εφόσον μεταφερθεί στον καταναλωτή.

Το αποτέλεσμα εξαρτάται από τη λειτουργία της συγκεκριμένης αγοράς και τον ανταγωνισμό.

Παράλληλα μειώνει τα δημόσια έσοδα.

Άρα ακόμη και μια φαινομενικά απλή πολιτική έχει δημοσιονομικό κόστος.

Οι εταιρείες εκμεταλλεύονται τον πληθωρισμό για να αυξήσουν κέρδη;

Σε ορισμένους κλάδους και περιόδους, τα περιθώρια κέρδους μπορούν να αυξηθούν και να συμβάλουν στην εξέλιξη των τιμών.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ολόκληρος ο πληθωρισμός μπορεί να εξηγηθεί με μία μόνο φράση όπως «εταιρική απληστία».

Οι οικονομολόγοι εξετάζουν ξεχωριστά:

εργατικό κόστος,

κέρδη,

ενέργεια,

εισαγωγές,

παραγωγικότητα,

φόρους,

και άλλους παράγοντες.

Η συμβολή κάθε παράγοντα αλλάζει ανάλογα με τη χώρα και την περίοδο.

Γιατί κάποια προϊόντα δεν ξαναφθηναίνουν όταν πέσει το κόστος;

Οι τιμές δεν προσαρμόζονται πάντα συμμετρικά.

Μια επιχείρηση μπορεί να αυξήσει γρήγορα την τιμή όταν αυξηθεί το κόστος.

Όταν όμως το κόστος μειωθεί, μπορεί να μην έχει άμεσο κίνητρο να μειώσει εξίσου γρήγορα την τιμή, ιδιαίτερα εάν η ζήτηση παραμένει υψηλή και ο ανταγωνισμός είναι περιορισμένος.

Επιπλέον, μπορεί άλλα κόστη να εξακολουθούν να είναι αυξημένα.

Για παράδειγμα:

οι μεταφορές έπεσαν,

αλλά οι μισθοί ανέβηκαν.

Το ρεύμα μειώθηκε,

αλλά το ενοίκιο αυξήθηκε.

Ο ανταγωνισμός παίζει τεράστιο ρόλο

Σε μια αγορά με πολλές επιχειρήσεις που ανταγωνίζονται έντονα, μια εταιρεία δυσκολεύεται περισσότερο να διατηρήσει υπερβολικά υψηλές τιμές.

Κάποιος ανταγωνιστής μπορεί να προσφέρει χαμηλότερη τιμή και να κερδίσει πελάτες.

Σε αγορές με λίγους προμηθευτές, τα περιθώρια προσαρμογής μπορεί να είναι διαφορετικά.

Για αυτό η πολιτική ανταγωνισμού αποτελεί σημαντικό κομμάτι της οικονομικής πολιτικής.

Γιατί τα ενοίκια έχουν τη δική τους δυναμική;

Τα ενοίκια δεν εξαρτώνται μόνο από τον γενικό πληθωρισμό.

Επηρεάζονται από:

προσφορά κατοικιών,

νέα οικοδομή,

βραχυχρόνιες μισθώσεις,

εισόδημα,

τουρισμό,

επιτόκια,

δημογραφία,

ζήτηση σε συγκεκριμένες περιοχές.

Ακόμη και αν ο συνολικός πληθωρισμός υποχωρεί, η στεγαστική αγορά μπορεί να συνεχίσει να πιέζεται αν η προσφορά διαθέσιμων κατοικιών είναι μικρή.

Γιατί η ακρίβεια γίνεται πολιτικό και κοινωνικό ζήτημα;

Επειδή ο πληθωρισμός δεν επιβαρύνει όλους το ίδιο.

Τα χαμηλότερα εισοδήματα διαθέτουν συνήθως μεγαλύτερο ποσοστό του προϋπολογισμού τους σε βασικές ανάγκες.

Τρόφιμα.

Στέγαση.

Ενέργεια.

Μεταφορές.

Όταν αυτές οι κατηγορίες αυξάνονται απότομα, υπάρχει πολύ μικρότερο περιθώριο προσαρμογής.

Έτσι ο υψηλός πληθωρισμός μπορεί να διευρύνει οικονομικές και κοινωνικές πιέσεις.

Οι δανειολήπτες χάνουν πάντα από τον πληθωρισμό;

Όχι απαραίτητα.

Ένας άνθρωπος με μακροχρόνιο δάνειο σταθερού επιτοκίου μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να ωφεληθεί από τον πληθωρισμό σε πραγματικούς όρους.

Εάν τα εισοδήματα αυξηθούν με τον χρόνο αλλά η ονομαστική δόση παραμείνει ίδια, το πραγματικό βάρος του χρέους μειώνεται.

Αυτό όμως δεν ισχύει με τον ίδιο τρόπο για δάνεια κυμαινόμενου επιτοκίου, τα οποία μπορούν να γίνουν ακριβότερα όταν αυξάνονται τα επιτόκια.

Και ποιοι ωφελούνται από υψηλότερα επιτόκια;

Οι αποταμιευτές μπορούν να αρχίσουν να βλέπουν υψηλότερες αποδόσεις σε καταθέσεις και άλλα προϊόντα σταθερού εισοδήματος.

Ωστόσο το σημαντικό είναι η πραγματική απόδοση μετά τον πληθωρισμό.

Κατάθεση 3% με πληθωρισμό 5% εξακολουθεί να σημαίνει αρνητική πραγματική απόδοση περίπου 2%, πριν από φόρους και άλλες επιβαρύνσεις.

Τι μπορεί να κάνει ένα νοικοκυριό σε περίοδο πληθωρισμού;

Δεν υπάρχει μαγική άμυνα.

Υπάρχουν όμως πρακτικές κινήσεις:

• καλύτερη καταγραφή των μηνιαίων εξόδων,
• σύγκριση τιμών,
• έλεγχος δανείων και επιτοκίων,
• περιορισμός ακριβού καταναλωτικού χρέους,
• διατήρηση ταμειακού αποθέματος για έκτακτες ανάγκες,
• προσοχή στην πραγματική απόδοση των αποταμιεύσεων,
• διαπραγμάτευση σημαντικών συμβολαίων όταν υπάρχει δυνατότητα.

Το σημαντικότερο είναι να γνωρίζει κάποιος πού ακριβώς αυξάνεται το δικό του κόστος ζωής.

Γιατί ο πληθωρισμός μάς ενοχλεί περισσότερο από όσο δείχνουν οι αριθμοί;

Υπάρχει και ψυχολογική διάσταση.

Οι αυξήσεις τιμών είναι εξαιρετικά ορατές.

Βλέπουμε κάθε εβδομάδα:

την τιμή του καφέ,

της βενζίνης,

του ψωμιού,

του γάλακτος.

Οι μειώσεις τιμών σε άλλα προϊόντα μπορεί να είναι πολύ λιγότερο αισθητές.

Παράλληλα, όταν μια τιμή αυξηθεί, δημιουργείται ένα νέο σημείο αναφοράς.

Θυμόμαστε ότι κάποτε το προϊόν κόστιζε 2 ευρώ και τώρα κοστίζει 3.

Αυτό κάνει την ακρίβεια ένα από τα πιο άμεσα αντιληπτά οικονομικά φαινόμενα.

Μπορεί η τεχνολογία να μειώσει τις τιμές;

Μακροπρόθεσμα, η αύξηση της παραγωγικότητας μπορεί να συγκρατήσει ή ακόμη και να μειώσει το κόστος πολλών αγαθών.

Αυτοματοποίηση.

Ψηφιοποίηση.

Καλύτερα logistics.

Νέα υλικά.

Φθηνότερη ενέργεια.

Πιο αποδοτική παραγωγή.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα ηλεκτρονικά προϊόντα, όπου η τεχνολογική πρόοδος έχει επιτρέψει πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες σε σχέση με το κόστος.

Η παραγωγικότητα αποτελεί μία από τις πιο σημαντικές μακροχρόνιες δυνάμεις για την αύξηση του βιοτικού επιπέδου.

Ο πραγματικός στόχος δεν είναι να γίνουν όλα φθηνότερα

Μια υγιής οικονομία δεν χρειάζεται απαραίτητα συνεχόμενη πτώση τιμών.

Αυτό που έχει σημασία είναι να αυξάνεται το πραγματικό εισόδημα.

Εάν οι τιμές αυξάνονται 2% αλλά τα εισοδήματα και η παραγωγικότητα αυξάνονται περισσότερο, η αγοραστική δύναμη μπορεί να βελτιώνεται.

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι μόνο:

«Πόσο ακριβαίνουν τα προϊόντα;»

Αλλά και:

«Πόσο αυξάνονται τα εισοδήματα σε σχέση με το κόστος ζωής;»

Συμπέρασμα

Ο πληθωρισμός δεν είναι απλώς ένας αριθμός στις οικονομικές ειδήσεις.

Είναι ο μηχανισμός που καθορίζει πόσα πράγματα μπορούμε να αγοράσουμε με τα χρήματά μας.

Μπορεί να προκληθεί από υπερβολική ζήτηση.

Από αυξημένο κόστος.

Από ενεργειακά σοκ.

Από εισαγωγές.

Από ελλείψεις.

Από μισθολογικές και τιμολογιακές πιέσεις.

Και συχνά από όλα αυτά μαζί.

Οι κεντρικές τράπεζες προσπαθούν να τον ελέγξουν κυρίως μέσω των επιτοκίων.

Οι κυβερνήσεις μπορούν να χρησιμοποιήσουν φορολογικές και δημοσιονομικές πολιτικές.

Οι επιχειρήσεις προσαρμόζουν τα κόστη και τις τιμές τους.

Και τελικά τα νοικοκυριά βλέπουν το αποτέλεσμα στο ταμείο.

Το πιο σημαντικό όμως είναι να θυμόμαστε κάτι που συχνά δημιουργεί σύγχυση:

όταν ο πληθωρισμός πέφτει, δεν σημαίνει ότι η ακρίβεια εξαφανίζεται.

Σημαίνει ότι οι τιμές σταματούν να ανεβαίνουν τόσο γρήγορα.

Και από εκεί και πέρα, η πραγματική βελτίωση του βιοτικού επιπέδου εξαρτάται από το αν τα εισοδήματα μπορούν να αρχίσουν ξανά να κερδίζουν έδαφος απέναντι στο κόστος ζωής.

Τι είναι ο πληθωρισμός με απλά λόγια;

Είναι η γενικευμένη αύξηση των τιμών στην οικονομία με την πάροδο του χρόνου, η οποία μειώνει την αγοραστική δύναμη του χρήματος.

Αν πέσει ο πληθωρισμός, πέφτουν και οι τιμές;

Όχι απαραίτητα. Χαμηλότερος πληθωρισμός συνήθως σημαίνει ότι οι τιμές συνεχίζουν να αυξάνονται αλλά με πιο αργό ρυθμό.

Γιατί αυξάνουν τα επιτόκια όταν υπάρχει υψηλός πληθωρισμός;

Τα υψηλότερα επιτόκια κάνουν τον δανεισμό ακριβότερο και μπορούν να μειώσουν τη ζήτηση στην οικονομία, βοηθώντας σταδιακά να υποχωρήσουν οι πληθωριστικές πιέσεις.

Ποιος χάνει περισσότερο από τον πληθωρισμό;

Ιδιαίτερη πίεση αντιμετωπίζουν νοικοκυριά των οποίων τα εισοδήματα δεν αυξάνονται όσο οι τιμές και όσοι κρατούν αποταμιεύσεις με απόδοση χαμηλότερη από τον πληθωρισμό.

Τι είναι ο δομικός πληθωρισμός;

Είναι ένα μέτρο που προσπαθεί να δείξει τις πιο επίμονες πληθωριστικές πιέσεις, συνήθως εξαιρώντας ορισμένες κατηγορίες με πολύ έντονες βραχυπρόθεσμες διακυμάνσεις.

Γιατί η ΕΚΤ στοχεύει πληθωρισμό 2%;

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θεωρεί ότι πληθωρισμός 2% μεσοπρόθεσμα συμβάλλει στη σταθερότητα των τιμών, ενώ παράλληλα παρέχει περιθώριο ασφαλείας απέναντι στον αποπληθωρισμό.

Πηγές & References

• European Central Bank – Inflation
• European Central Bank – Monetary Policy
• Eurostat – Harmonised Index of Consumer Prices
• International Monetary Fund – Inflation
• OECD – Prices and Inflation
• World Bank – Inflation, Consumer Prices
• Bank for International Settlements
• Bank of Greece