Μητσοτάκης για Τουρκία: «Διάλογος χωρίς εκπτώσεις στις θέσεις μας» – Τι είπε για Διεθνές Δίκαιο και απειλές πολέμου

Την πρόθεση της Αθήνας να διατηρήσει ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας με την Τουρκία, αλλά χωρίς μεταβολή των πάγιων ελληνικών θέσεων, επανέλαβε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στην εβδομαδιαία ανασκόπησή του την Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου.

Ο πρωθυπουργός συνέδεσε την τοποθέτησή του με την ομιλία του στην 81η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών και υποστήριξε ότι η Ελλάδα επιδιώκει διάλογο στη βάση:

• του Διεθνούς Δικαίου,
• των σχέσεων καλής γειτονίας,
• της αποφυγής μονομερών ενεργειών.

Η διατύπωση που χρησιμοποίησε ήταν ότι η χώρα θέλει «διάλογο χωρίς εκπτώσεις στις σταθερές θέσεις της».

«Είμαστε καταδικασμένοι από τη γεωγραφία να ζούμε δίπλα ο ένας στον άλλο»

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επανέλαβε τη φράση ότι Ελλάδα και Τουρκία είναι χώρες που, λόγω γεωγραφίας, θα εξακολουθούν να βρίσκονται η μία δίπλα στην άλλη.

Η κυβερνητική προσέγγιση που περιέγραψε είναι ότι:

η γεωγραφική πραγματικότητα καθιστά απαραίτητη την επικοινωνία, χωρίς αυτό να σημαίνει εγκατάλειψη ελληνικών θέσεων.

Το Διεθνές Δίκαιο ως βασικό πλαίσιο

Ο πρωθυπουργός παρουσίασε το Διεθνές Δίκαιο ως το θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο, κατά την ελληνική κυβερνητική θέση, πρέπει να αντιμετωπίζεται η διαφορά με την Τουρκία.

Στην ομιλία του στον ΟΗΕ είχε επίσης συνδέσει τη θέση αυτή με το Δίκαιο της Θάλασσας.

Ποια είναι η βασική διαφορά που αναγνωρίζει επισήμως η Ελλάδα

Η πάγια ελληνική θέση είναι ότι η βασική νομική διαφορά που μπορεί να παραπεμφθεί σε διεθνή δικαιοδοσία αφορά την οριοθέτηση:

• υφαλοκρηπίδας,
• Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.

Η Τουρκία διατυπώνει ευρύτερο φάσμα αξιώσεων και διαφορών.

Για αυτό δεν υπάρχει πλήρης συμφωνία ούτε ως προς το εύρος της ελληνοτουρκικής ατζέντας.

«Ο διάλογος δεν μπορεί να συνυπάρχει με μονομερείς ενέργειες»

Ο πρωθυπουργός υποστήριξε ότι ουσιαστικός διάλογος δεν μπορεί να γίνεται παράλληλα με μονομερείς ενέργειες που η ελληνική πλευρά θεωρεί παραβιάσεις της διεθνούς νομιμότητας.

Το casus belli

Στην ομιλία του στον ΟΗΕ είχε αναφερθεί και στην τουρκική απειλή πολέμου — το γνωστό casus belli — που αφορά ενδεχόμενη επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο.

Η Αθήνα ζητά την άρση της.

Η Τουρκία δεν έχει μέχρι σήμερα αποσύρει τη σχετική απόφαση.

Γιατί το casus belli παραμένει κομβικό

Η ελληνική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι δεν μπορεί να υπάρχει πλήρης εξομάλυνση σχέσεων όταν μια σύμμαχος χώρα στο ΝΑΤΟ διατηρεί επίσημη απειλή χρήσης βίας.

Η τουρκική πλευρά συνδέει το ζήτημα με τις πιθανές επιπτώσεις που θα είχε επέκταση ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο.

Το θέμα του SAFE

Η ελληνική κυβέρνηση έχει επίσης συνδέσει την άρση του casus belli με την τουρκική συμμετοχή στο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο SAFE για την άμυνα.

Η θέση της Αθήνας είναι ότι κράτος που διατηρεί απειλή πολέμου εναντίον κράτους-μέλους της ΕΕ δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται σαν να μην υπάρχει αυτό το ζήτημα.

Δεν σημαίνει διακοπή συνομιλιών

Ταυτόχρονα η κυβέρνηση δεν υποστηρίζει τη διακοπή του διαλόγου.

Το αντίθετο.

Η θέση που παρουσιάζει είναι:

ανοικτοί δίαυλοι + σταθερές κόκκινες γραμμές.

Οι «ήρεμες θάλασσες» των τελευταίων ετών

Ελλάδα και Τουρκία έχουν περάσει από περιόδους έντονης κρίσης, όπως το 2020 στην Ανατολική Μεσόγειο.

Τα επόμενα χρόνια υπήρξε σχετική αποκλιμάκωση και αυξημένη επικοινωνία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι λύθηκαν οι βασικές διαφορές.

Γιατί ο διάλογος μπορεί να έχει αξία ακόμη χωρίς λύση

Διπλωματικά κανάλια μπορούν να βοηθήσουν:

• να αποφεύγονται ατυχήματα,
• να διευθετούνται πρακτικά ζητήματα,
• να μειώνονται πιθανότητες ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.

Δεν συνεπάγονται όμως αυτομάτως πολιτική συμφωνία.

Η φράση «γέφυρα και όχι μέρος του προβλήματος»

Ο πρωθυπουργός ανέφερε ότι η Ελλάδα επιδιώκει να λειτουργεί ως «γέφυρα και όχι μέρος του προβλήματος» σε μια περίοδο μεγάλων διεθνών ανακατατάξεων.

Η φράση εντάσσεται στην κυβερνητική περιγραφή του διεθνούς ρόλου της χώρας.

Ο ρόλος στο Συμβούλιο Ασφαλείας

Η Ελλάδα είναι μη μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και, σύμφωνα με την ανασκόπηση του πρωθυπουργού, αναλαμβάνει την προεδρία του Συμβουλίου τον Οκτώβριο.

Ο Μητσοτάκης συνέδεσε αυτή τη θέση με:

• πολυμέρεια,
• εφαρμογή διεθνών κανόνων,
• διάλογο.

Το Κυπριακό

Στον ΟΗΕ ο πρωθυπουργός είχε επίσης αναφερθεί στο Κυπριακό, επαναλαμβάνοντας την ελληνική θέση υπέρ λύσης στο πλαίσιο των αποφάσεων του ΟΗΕ.

Το Κυπριακό αποτελεί ξεχωριστό αλλά στενά συνδεδεμένο ζήτημα στις σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας.

Η Τουρκία έχει διαφορετικές θέσεις

Σε ένα ουδέτερο άρθρο είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η Άγκυρα:

• αμφισβητεί ορισμένες ελληνικές ερμηνείες για θαλάσσιες ζώνες,
• προβάλλει δικές της αξιώσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο,
• υποστηρίζει διαφορετική προσέγγιση στο Κυπριακό.

Άρα οι δηλώσεις Μητσοτάκη αποτυπώνουν την ελληνική κυβερνητική θέση, όχι κοινά αποδεκτή συμφωνία των δύο χωρών.

Δεν ανακοινώθηκε νέα συμφωνία

Οι δηλώσεις δεν συνοδεύτηκαν από:

• νέα συμφωνία,
• συμβιβασμό,
• έναρξη δικαστικής διαδικασίας.

Αποτελούν πολιτική τοποθέτηση για το πλαίσιο μέσα στο οποίο η Αθήνα θέλει να συνεχίσει τον διάλογο.

Δεν πρέπει να μεταφράζεται σε «υποχώρηση» ή «ρήξη» χωρίς στοιχεία

Ούτε η συνέχιση συνομιλιών σημαίνει αυτομάτως ελληνική υποχώρηση ούτε μια σκληρή δημόσια διατύπωση σημαίνει ότι επίκειται κρίση.

Η πραγματική κατάσταση κρίνεται από:

• διπλωματικές επαφές,
• συγκεκριμένες ενέργειες,
• επίσημες συμφωνίες.

Η εβδομαδιαία ανάρτηση περιλάμβανε και εσωτερική πολιτική

Ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε επίσης σε θέματα:

• κόστους ζωής,
• κατοικίας,
• Ψηφιακής Κάρτας Εργασίας,
• κινήτρων για περιφέρεια,
• δημογραφικού.

Το βασικό διεθνές μήνυμα, ωστόσο, επικεντρώθηκε στην Τουρκία και στον ρόλο της Ελλάδας στον ΟΗΕ.

Η στρατηγική «διάλογος αλλά όχι εκπτώσεις»

Αυτή είναι η κεντρική πολιτική διατύπωση.

Πρακτικά σημαίνει ότι η κυβέρνηση δηλώνει πως θέλει:

• συνομιλίες,
• αποκλιμάκωση,
• διατήρηση επικοινωνίας,

αλλά παράλληλα δεν προαναγγέλλει μεταβολή στις νομικές και πολιτικές θέσεις της.

Τι θα κρίνει αν ο διάλογος προχωρήσει

Οι επόμενες εξελίξεις θα εξαρτηθούν από:

• τις διμερείς επαφές,
• τις κινήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο,
• το κλίμα στις δύο πρωτεύουσες,
• πιθανές συναντήσεις ηγετών.

Δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή βάση για ασφαλή πρόβλεψη του αποτελέσματος.