Κυκλική οικονομία: τι σημαίνει, πού βρίσκεται η Ελλάδα, τι αλλάζει στην Ευρώπη

Η κυκλική οικονομία — ένα μοντέλο παραγωγής και κατανάλωσης που ελαχιστοποιεί τα απόβλητα μέσω επαναχρησιμοποίησης, επισκευής και ανακύκλωσης — βρίσκεται στον πυρήνα της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής πολιτικής. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε τον Κανονισμό Συσκευασιών (PPWR) και το Σχέδιο Δράσης για την Κυκλική Οικονομία, θέτοντας δεσμευτικούς στόχους για όλα τα κράτη-μέλη.

Η Ελλάδα, ωστόσο, ξεκινά από χαμηλή βάση. Το τελευταίο διάστημα, η συζήτηση εντείνεται γύρω από τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις ευρωπαϊκές οδηγίες και τις ευκαιρίες που ανοίγονται για τις ελληνικές επιχειρήσεις. Η μετάβαση δεν αφορά μόνο το περιβάλλον — αποτελεί και οικονομικό στοίχημα.

Τι σημαίνει κυκλική οικονομία στην πράξη

Σε αντίθεση με το γραμμικό μοντέλο «παράγω-χρησιμοποιώ-πετάω», η κυκλική οικονομία σχεδιάζει τα προϊόντα εξαρχής ώστε να επισκευάζονται, ανακατασκευάζονται ή ανακυκλώνονται. Η φιλοσοφία «zero waste» αποτελεί τον απώτερο στόχο.

Πρακτικά παραδείγματα περιλαμβάνουν τα συστήματα επιστροφής συσκευασιών (DRS), τα ψηφιακά διαβατήρια προϊόντων και τα μοντέλα product-as-a-service όπου ο καταναλωτής νοικιάζει αντί να αγοράζει.

Πού βρίσκεται η Ελλάδα

Η Eurostat κατατάσσει την Ελλάδα κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο σε ποσοστό ανακύκλωσης αστικών αποβλήτων. Ενώ χώρες όπως η Γερμανία ξεπερνούν το 65%, η Ελλάδα κινείται γύρω στο 21%, με μεγάλο μέρος να καταλήγει σε χωματερές.

Ο Εθνικός Οργανισμός Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ) επιχειρεί αλλαγή μέσω του Συστήματος Εγγυοδοσίας για πλαστικές φιάλες και κουτιά αλουμινίου. Η εφαρμογή, που ξεκίνησε πιλοτικά, στοχεύει σε ποσοστό συλλογής 90% έως το 2029.

Τι αλλάζει στην Ευρώπη

Ο Κανονισμός PPWR απαιτεί από τα κράτη-μέλη να μειώσουν τα απόβλητα συσκευασιών κατά 15% έως το 2040. Παράλληλα, η οδηγία για το δικαίωμα επισκευής υποχρεώνει κατασκευαστές να παρέχουν ανταλλακτικά για τουλάχιστον 10 χρόνια.

Η ψηφιοποίηση παίζει κεντρικό ρόλο. Τα ψηφιακά διαβατήρια προϊόντων θα επιτρέπουν στους καταναλωτές να γνωρίζουν τη σύνθεση, την προέλευση και τις δυνατότητες ανακύκλωσης κάθε προϊόντος μέσω QR code.

Ευκαιρίες για ελληνικές επιχειρήσεις

Εκπρόσωποι μικρομεσαίων επιχειρήσεων εκτιμούν ότι η κυκλική οικονομία δεν αποτελεί μόνο κόστος συμμόρφωσης αλλά και ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Ο κλάδος της διαχείρισης αποβλήτων αναμένεται να δημιουργήσει χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας στην Ελλάδα.

Τομείς με υψηλό δυναμικό περιλαμβάνουν τη βιομηχανική συμβίωση — όπου τα απόβλητα μιας μονάδας γίνονται πρώτη ύλη για άλλη — και τη βιοοικονομία, ειδικά στη μεταποίηση αγροτικών υπολειμμάτων.

Οι αλλαγές που έρχονται για τον καταναλωτή

Μέχρι το τέλος της δεκαετίας, ο Έλληνας καταναλωτής θα αντιμετωπίσει σημαντικές αλλαγές στις καθημερινές αγορές. Η απαγόρευση πλαστικών μιας χρήσης επεκτείνεται, το σύστημα εγγυοδοσίας γενικεύεται και τα κριτήρια βιωσιμότητας ενσωματώνονται στη φορολογία προϊόντων.

Η ΕΕ στοχεύει σε μια αγορά όπου η ανθεκτικότητα και η επισκευασιμότητα θα αποτελούν βασικά κριτήρια αγοράς, δίπλα στην τιμή. Για τους Έλληνες καταναλωτές, αυτό σημαίνει προϊόντα μεγαλύτερης διάρκειας αλλά και νέες συνήθειες — από τη διαλογή στην πηγή μέχρι την επιστροφή συσκευασιών στα σημεία πώλησης.