Η ατμοσφαιρική ρύπανση παραμένει ένας από τους μεγαλύτερους περιβαλλοντικούς κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία, επηρεάζοντας όχι μόνο τους πνεύμονες αλλά την καρδιά, τα αγγεία και πιθανώς τον εγκέφαλο.
Δημοσίευμα του ygeiamou.gr, επικαλούμενο το State of Global Air Report 2025, αναφέρει ότι σχεδόν 8 εκατομμύρια θάνατοι παγκοσμίως το 2023 συνδέθηκαν με την ατμοσφαιρική ρύπανση.
Χρειάζεται εδώ μία διευκρίνιση: διαφορετικές διεθνείς πηγές χρησιμοποιούν διαφορετικές μεθοδολογίες και ορισμούς. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει σήμερα περίπου 6,7-7 εκατομμύρια πρόωρους θανάτους ετησίως από τη συνδυασμένη έκθεση σε εξωτερική και οικιακή ατμοσφαιρική ρύπανση.
Ο αέρας δεν επηρεάζει μόνο τους πνεύμονες
Τα λεπτά αιωρούμενα σωματίδια, ιδιαίτερα τα PM2.5, είναι τόσο μικρά ώστε μπορούν να εισχωρήσουν βαθιά στους πνεύμονες και να περάσουν στην κυκλοφορία του αίματος.
Η έκθεση συνδέεται με αυξημένη επιβάρυνση από:
- ισχαιμική καρδιοπάθεια,
- εγκεφαλικά επεισόδια,
- χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια,
- καρκίνο του πνεύμονα,
- λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού.
Η εμπειρία της Paula Radcliffe
Η παγκόσμιας κλάσης μαραθωνοδρόμος Paula Radcliffe, η οποία έχει ιστορικό άσθματος από την εφηβεία της, περιέγραψε την εμπειρία της από αγώνα στο Πεκίνο σε περίοδο έντονης ρύπανσης.
Όπως ανέφερε, εμφάνισε:
- πονοκέφαλο,
- ναυτία,
- και μειωμένη όραση.
Η εμπειρία ενός αθλητή δεν αποτελεί από μόνη της επιστημονική απόδειξη, είναι όμως χαρακτηριστική του πώς η πολύ επιβαρυμένη ατμόσφαιρα μπορεί να γίνει άμεσα αντιληπτή σε συνθήκες έντονης σωματικής προσπάθειας.
Γιατί οι αθλητές εισπνέουν μεγαλύτερη ποσότητα αέρα
Όταν κάποιος τρέχει ή ασκείται έντονα, ο ρυθμός αναπνοής αυξάνεται.
Αυτό σημαίνει ότι μέσα στην ίδια χρονική περίοδο μπορεί να εισπνέει σημαντικά μεγαλύτερο όγκο αέρα – και μαζί περισσότερους ρύπους.
Η άσκηση παραμένει εξαιρετικά σημαντική για την υγεία, όμως σε ημέρες με πολύ υψηλές συγκεντρώσεις ρύπων μπορεί να είναι προτιμότερο να μειώνεται η ένταση ή να αλλάζει ο χρόνος και ο τόπος άσκησης.
Η πιθανή επίδραση στον εγκέφαλο
Η Δρ Μαρία Νέιρα ανέφερε στο Euronews ότι οι ρύποι μπορούν να επηρεάσουν περισσότερα συστήματα από το αναπνευστικό και να συνδέονται με γνωστική έκπτωση.
Η επιστημονική έρευνα εξετάζει τα τελευταία χρόνια συσχετίσεις μεταξύ χρόνιας έκθεσης και νευροεκφυλιστικών παθήσεων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η ρύπανση αποτελεί τη μοναδική αιτία Αλτσχάιμερ ή Πάρκινσον.
Περιβάλλον
Αστική Θερμική Νησίδα: Γιατί οι Πόλεις Γίνονται Πολύ Πιο Ζεστές και Πώς Μπορούν να Δροσιστούν
Περιβάλλον
Πλαστική Ρύπανση στους Ωκεανούς: Πώς Φτάνει στη Θάλασσα και Γιατί Δεν Εξαφανίζεται Ποτέ Πραγματικά
Οι συγκεκριμένες ασθένειες είναι πολυπαραγοντικές.
Τα παιδιά είναι ιδιαίτερα ευάλωτα
Η ανάπτυξη του αναπνευστικού και νευρικού συστήματος συνεχίζεται επί χρόνια, κάτι που καθιστά τα παιδιά ιδιαίτερα ευαίσθητα στην παρατεταμένη έκθεση.
Ο ΠΟΥ χαρακτηρίζει την ατμοσφαιρική ρύπανση έναν από τους μεγαλύτερους περιβαλλοντικούς κινδύνους για την παιδική υγεία.
Σχεδόν όλος ο παγκόσμιος πληθυσμός εκτίθεται
Σύμφωνα με στοιχεία του ΠΟΥ, το 2019 το 99% του παγκόσμιου πληθυσμού ζούσε σε περιοχές όπου τα επίπεδα ποιότητας αέρα δεν πληρούσαν τις κατευθυντήριες γραμμές του Οργανισμού.
Νεότερα δεδομένα του 2026 δείχνουν ιδιαίτερα μεγάλη ανισότητα μεταξύ πλουσιότερων και φτωχότερων κρατών.
Το οικονομικό κόστος
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται σε θανάτους και νοσήματα.
Το ygeiamou.gr αναφέρει, βάσει εκτιμήσεων της Παγκόσμιας Τράπεζας που επικαλείται το Euronews, κόστος περίπου 7,05 τρισ. ευρώ ετησίως, κοντά στο 6% του παγκόσμιου ΑΕΠ.
Ο ΠΟΥ έχει επίσης αναφέρει ότι η συνολική οικονομική ζημία για την υγεία από την ατμοσφαιρική ρύπανση υπερβαίνει το 6% του παγκόσμιου ΑΕΠ σε σχετικές εκτιμήσεις.
Το παράδειγμα του Λονδίνου
Στο Λονδίνο έχουν εφαρμοστεί πολιτικές περιορισμού των εκπομπών, όπως η Ultra Low Emission Zone.
Το αρχικό δημοσίευμα επικαλείται μελέτη του Imperial College σύμφωνα με την οποία οι θάνατοι που αποδίδονται στον τοξικό αέρα μειώθηκαν περίπου 40% σε συνδυασμό με ULEZ και άλλα μέτρα.
Το στοιχείο δείχνει ότι η επιβάρυνση δεν είναι αναπόφευκτη.
Ποιες είναι οι σημαντικότερες πηγές
Ο ΠΟΥ αναφέρει ως κύριες πηγές:
- κυκλοφορία οχημάτων,
- παραγωγή ενέργειας,
- βιομηχανία,
- θέρμανση και μαγείρεμα,
- καύση απορριμμάτων,
- γεωργικές δραστηριότητες.
FAQ
Πόσοι άνθρωποι πεθαίνουν από ατμοσφαιρική ρύπανση;
Ο ΠΟΥ εκτιμά περίπου 7 εκατ. πρόωρους θανάτους ετησίως από την κοινή επίδραση εξωτερικής και οικιακής ρύπανσης. Άλλες μελέτες και εκθέσεις δίνουν υψηλότερες εκτιμήσεις, κοντά στα 8 εκατ.
Τι είναι τα PM2.5;
Πολύ μικρά αιωρούμενα σωματίδια διαμέτρου έως 2,5 μικρομέτρων.
Μπορεί η ρύπανση να επηρεάσει την καρδιά;
Ναι. Η συσχέτιση με καρδιοπάθειες και εγκεφαλικά είναι καλά τεκμηριωμένη
