Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στην Ελλάδα — αιολικά, φωτοβολταϊκά, γεωθερμία σε αριθμούς

Η Ελλάδα, με πάνω από 300 ηλιόλουστες ημέρες τον χρόνο και εκτεταμένη ακτογραμμή ανοιχτή στους αιγαιακούς ανέμους, διαθέτει από τα υψηλότερα δυναμικά ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) στην Ευρώπη. Η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ) καταγράφει σταθερή αύξηση αδειοδοτήσεων, ενώ ο Εθνικός Κλιματικός Νόμος 4936/2022 θέτει δεσμευτικό στόχο για μερίδιο ΑΠΕ τουλάχιστον 70% στην ηλεκτροπαραγωγή έως το 2030.

Αυτή η στροφή δεν είναι τυχαία. Η ενεργειακή κρίση του 2022 ανέδειξε την εξάρτηση της χώρας από εισαγόμενο φυσικό αέριο, ενώ η κλιματική πολιτική της ΕΕ μέσω του πακέτου Fit for 55 επιβάλλει ταχεία απανθρακοποίηση. Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια κρίσιμη μεταβατική φάση, όπου οι επενδύσεις σε ΑΠΕ αποτελούν ταυτόχρονα περιβαλλοντική και οικονομική αναγκαιότητα.

Φωτοβολταϊκά — ο ήλιος ως εθνικό πλεονέκτημα

Η εγκατεστημένη ισχύς φωτοβολταϊκών ξεπέρασε τα 7 GW το 2025, τοποθετώντας την Ελλάδα στις πρώτες θέσεις ανά κάτοικο στην ΕΕ. Τα μεγαλύτερα πάρκα χωροθετούνται στη Δυτική Μακεδονία, στη Θεσσαλία και στην Πελοπόννησο.

Η τεχνολογία net metering — δηλαδή ο ενεργειακός συμψηφισμός — επιτρέπει σε νοικοκυριά να παράγουν ρεύμα και να μειώνουν τον λογαριασμό τους. Παράλληλα, τα κοινοτικά ενεργειακά πάρκα δίνουν πρόσβαση σε πολίτες χωρίς δική τους στέγη.

Αιολική ενέργεια — τα νησιά στο επίκεντρο

Η Ελλάδα διαθέτει περισσότερα από 5 GW αιολικής ισχύος, με τις Κυκλάδες, την Εύβοια και τη Θράκη να πρωταγωνιστούν. Ο Ευρωπαϊκός Άτλαντας Ανέμου κατατάσσει τα Αιγαιοπελαγίτικα νησιά μεταξύ των πιο παραγωγικών τοποθεσιών στη Μεσόγειο.

Η μεγάλη πρόκληση παραμένει η υπεράκτια αιολική ενέργεια (offshore wind). Ο νόμος 4964/2022 ρυθμίζει για πρώτη φορά τη χωροθέτηση θαλάσσιων αιολικών πάρκων, με στόχο 2 GW έως το 2030. Η βαθυμετρία του Αιγαίου, ωστόσο, απαιτεί πλωτές πλατφόρμες αντί σταθερών βάσεων.

Γεωθερμία — η αναξιοποίητη πηγή

Η γεωθερμική ενέργεια αποτελεί τον μεγάλο απόντα του ελληνικού ενεργειακού μείγματος. Παρότι η χώρα διαθέτει σημαντικά γεωθερμικά πεδία σε Λέσβο, Μήλο, Νίσυρο και Θερμοπύλες, η εκμετάλλευσή τους παραμένει ελάχιστη.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Ινστιτούτου Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ), το αξιοποιήσιμο δυναμικό θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος των αναγκών θέρμανσης. Η γραφειοκρατία αδειοδότησης και η έλλειψη κινήτρων αποτελούν τα βασικά εμπόδια.

Αποθήκευση ενέργειας — το κομμάτι που λείπει

Χωρίς επαρκή αποθήκευση, η αυξημένη παραγωγή ΑΠΕ δημιουργεί προβλήματα στο δίκτυο. Οι αρνητικές τιμές ρεύματος — όταν η παραγωγή υπερβαίνει τη ζήτηση — εμφανίζονται ολοένα και συχνότερα στις μεσημεριανές ώρες.

Η λύση περιλαμβάνει μπαταρίες μεγάλης κλίμακας, αντλησιοταμιευτικά έργα και παραγωγή πράσινου υδρογόνου. Το αντλησιοταμιευτικό της Αμφιλοχίας αναμένεται να αποτελέσει ορόσημο για τη σταθερότητα του συστήματος.

Ο ρόλος του ΕΣΕΚ και οι στόχοι για το 2030

Επισημαίνεται από παράγοντες της ενεργειακής αγοράς ότι η αναθεώρηση του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) φέρνει ακόμα πιο φιλόδοξους στόχους. Η Ελλάδα δεσμεύεται για μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου κατά 55% σε σχέση με τα επίπεδα του 1990.

Η απολιγνιτοποίηση της Δυτικής Μακεδονίας αποτελεί τη μεγαλύτερη κοινωνική πρόκληση αυτής της μετάβασης. Χιλιάδες εργαζόμενοι στη ΔΕΗ και σε υπεργολαβικές εταιρείες αντιμετωπίζουν αβεβαιότητα, παρά τα προγράμματα δίκαιης μετάβασης της ΕΕ.

Τι αναμένεται μέχρι το τέλος της δεκαετίας

Η ενεργειακή μετάβαση της Ελλάδας βρίσκεται σε τροχιά επιτάχυνσης, αλλά η ταχύτητα αδειοδότησης θα κρίνει αν οι στόχοι του 2030 θα επιτευχθούν. Η ΡΑΕ αναλαμβάνει κρίσιμο ρόλο στην απλοποίηση των διαδικασιών.

Οι διασυνδέσεις νησιών μέσω του ΑΔΜΗΕ και η ανάπτυξη υπεράκτιων αιολικών θα αποτελέσουν τα δύο μεγάλα στοιχήματα. Η επιτυχία τους θα καθορίσει αν η Ελλάδα θα μετατραπεί σε εξαγωγέα καθαρής ενέργειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.