Η απόκτηση smartphone στην πρώιμη εφηβεία φαίνεται να συνδέεται με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης συμπτωμάτων που σχετίζονται με διατροφικές διαταραχές, σύμφωνα με νέα μεγάλη επιστημονική έρευνα που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open.
Η μελέτη παρακολούθησε χιλιάδες παιδιά στις Ηνωμένες Πολιτείες και εξέτασε εάν η κατοχή προσωπικού smartphone στην ηλικία των 12 ετών σχετιζόταν με συμπεριφορές όπως η υπερφαγία, η υπερβολική ανησυχία για την αύξηση του βάρους και η σύνδεση της προσωπικής αξίας με το σωματικό βάρος.
Τα ευρήματα παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε μία εποχή κατά την οποία τα παιδιά αποκτούν προσωπική πρόσβαση σε κινητά τηλέφωνα και μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε ολοένα μικρότερες ηλικίες.
Οι ερευνητές, ωστόσο, είναι προσεκτικοί: η μελέτη δείχνει συσχέτιση και όχι απόδειξη ότι το smartphone προκαλεί διατροφική διαταραχή. Απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να διαπιστωθεί ποιοι ακριβώς μηχανισμοί βρίσκονται πίσω από τη σχέση που παρατηρήθηκε.
Τι έδειξε η νέα μελέτη για smartphone και διατροφικές διαταραχές
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2026 και βασίστηκε σε δεδομένα της μεγάλης αμερικανικής μελέτης Adolescent Brain Cognitive Development, γνωστής ως ABCD Study.
Συνολικά αναλύθηκαν στοιχεία από 8.957 παιδιά και εφήβους.
Από αυτά, τα 6.225 –ποσοστό περίπου 69,5%– είχαν ήδη δικό τους smartphone στην ηλικία των 12 ετών.
Οι ερευνητές εξέτασαν μια σειρά από συμπτώματα που σχετίζονται με διαταραγμένες διατροφικές συμπεριφορές.
Μεταξύ αυτών ήταν:
- επεισόδια υπερφαγίας,
- μη κατάλληλες αντισταθμιστικές συμπεριφορές για αποφυγή αύξησης βάρους,
- έντονη ανησυχία για πιθανή αύξηση του βάρους,
- σύνδεση της αυτοεκτίμησης με το σωματικό βάρος,
- οποιοδήποτε από τα παραπάνω συμπτώματα.
Τα παιδιά αξιολογήθηκαν τόσο γύρω στην ηλικία των 12 ετών όσο και αργότερα, στην ηλικία περίπου των 14 ετών.
Μεγαλύτερη πιθανότητα υπερφαγίας
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά αποτελέσματα αφορούσε τα συμπτώματα υπερφαγίας.
Στην ανάλυση που έλαβε υπόψη διάφορους άλλους παράγοντες, τα παιδιά που διέθεταν smartphone στα 12 τους χρόνια εμφάνιζαν υψηλότερη πιθανότητα να αναφέρουν συμπτώματα υπερφαγίας σε σύγκριση με εκείνα που δεν είχαν προσωπικό smartphone.
Η διαφορά καταγράφηκε τόσο κατά την αρχική αξιολόγηση όσο και στη μεταγενέστερη παρακολούθηση.
Συγκεκριμένα, η κατοχή smartphone στα 12 συσχετίστηκε με περίπου 67% υψηλότερο σχετικό κίνδυνο εμφάνισης συμπτωμάτων υπερφαγίας κατά τη μεταγενέστερη αξιολόγηση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι επτά στα δέκα παιδιά με smartphone θα αναπτύξουν πρόβλημα, ούτε ότι η συσκευή αποτελεί από μόνη της αιτία.
Οι αριθμοί περιγράφουν μία στατιστική σχέση μεταξύ των δύο παραγόντων μέσα στον συγκεκριμένο πληθυσμό της μελέτης.
Όταν η αυτοεκτίμηση συνδέεται με το βάρος
Ακόμη πιο έντονη ήταν η συσχέτιση όταν οι ερευνητές εξέτασαν κατά πόσο οι έφηβοι συνέδεαν την προσωπική τους αξία με το σωματικό τους βάρος.
Στη διαχρονική ανάλυση, η κατοχή smartphone στην ηλικία των 12 ετών συνδέθηκε με περίπου διπλάσιο σχετικό κίνδυνο το παιδί να συνδέει την αυτοεκτίμησή του με το βάρος του σε μεταγενέστερη ηλικία.
Πρόκειται για ένα σημαντικό εύρημα, καθώς η εικόνα σώματος και η αυτοεκτίμηση αποτελούν ευαίσθητα ζητήματα κατά την εφηβεία.
Κατά την περίοδο αυτή το σώμα αλλάζει, οι κοινωνικές σχέσεις αποκτούν μεγαλύτερη σημασία και η σύγκριση με συνομηλίκους γίνεται συχνότερη.
Περίπου ένα στα τέσσερα παιδιά με smartphone ανέφερε τουλάχιστον ένα σύμπτωμα
Στην ομάδα των παιδιών που είχαν smartphone, περίπου το 24,2% ανέφερε τουλάχιστον ένα από τα συμπτώματα διατροφικής διαταραχής που εξετάστηκαν στη μελέτη.
Η υπερφαγία ήταν ένα από τα συχνότερα συμπτώματα στην ηλικία των 12 ετών, ενώ στην ηλικία των 14 ετών καταγράφηκαν συχνότερα ορισμένες αντισταθμιστικές συμπεριφορές που είχαν ως στόχο την αποφυγή αύξησης βάρους.
Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι τα αποτελέσματα ενισχύουν την ανάγκη να διερευνηθεί περισσότερο η ηλικία κατά την οποία τα παιδιά αποκτούν προσωπικό smartphone.
Δεν αποδεικνύεται ότι το κινητό είναι η αιτία
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο της νέας έρευνας.
Η επιστημονική έννοια της «συσχέτισης» δεν είναι ίδια με την αιτιότητα.
Το γεγονός ότι δύο πράγματα εμφανίζονται μαζί συχνότερα δεν αποδεικνύει ότι το ένα προκαλεί το άλλο.
Οι ίδιοι οι ερευνητές αναφέρουν ότι απαιτούνται νέες μελέτες για να κατανοηθούν οι μηχανισμοί που ενδεχομένως εξηγούν τα αποτελέσματα.
Για παράδειγμα, είναι πιθανό να εμπλέκεται η χρήση κοινωνικών δικτύων, το περιεχόμενο γύρω από την εμφάνιση, η συνεχής σύγκριση με άλλους χρήστες ή ακόμη και διαφορετικοί παράγοντες που δεν σχετίζονται άμεσα με τη συσκευή.
Δεν μπορεί επομένως να ειπωθεί ότι «το smartphone προκαλεί διατροφικές διαταραχές».
Ο ρόλος των social media και της εικόνας σώματος
Ένα smartphone δίνει σε ένα παιδί σχεδόν συνεχή πρόσβαση σε κοινωνικά δίκτυα, βίντεο, influencers, διαφημίσεις και εικόνες άλλων χρηστών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλο το περιεχόμενο είναι επιβλαβές.
Ωστόσο, μέρος του διαδικτυακού περιεχομένου μπορεί να παρουσιάζει μη ρεαλιστικά πρότυπα εμφάνισης, υπερβολικά επεξεργασμένες εικόνες ή μηνύματα που συνδέουν την προσωπική επιτυχία με το σώμα και το βάρος.
Προτεινόμενα
Τεχνολογία
Μπιλ Γκέιτς για Τεχνητή Νοημοσύνη: «Η αυτορρύθμιση δεν αρκεί» – Ζητά υποχρεωτικές δικλείδες ασφαλείας
Τεχνολογία
Η AI ετοιμάζεται να ψωνίζει για εμάς: Από τη σύγκριση τιμών στην αυτόματη αγορά – Τι αλλάζει στο e-commerce
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει επισημάνει ότι η διαθέσιμη έρευνα δείχνει πιθανές σχέσεις μεταξύ οπτικοκεντρικής χρήσης κοινωνικών δικτύων, προβληματισμών για την εικόνα σώματος και διαταραγμένων διατροφικών συμπεριφορών, σημειώνοντας παράλληλα ότι τα δεδομένα είναι σύνθετα και δεν επιτρέπουν απλοϊκά συμπεράσματα.
Γιατί η ηλικία των 12 ετών έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον
Η ηλικία γύρω στα 11-13 χρόνια συμπίπτει για πολλά παιδιά με σημαντικές αλλαγές.
Η εφηβεία ξεκινά ή βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, το σώμα μεταβάλλεται γρήγορα και οι σχέσεις με συνομηλίκους αποκτούν μεγαλύτερη βαρύτητα.
Παράλληλα, αυξάνεται η ανάγκη κοινωνικής αποδοχής.
Σε αυτό το περιβάλλον, η καθημερινή έκθεση σε «τέλειες» εικόνες σωμάτων ή σε περιεχόμενο σχετικά με δίαιτες και αδυνάτισμα μπορεί να αποκτά μεγαλύτερη σημασία.
Ακριβώς για αυτό οι ερευνητές ενδιαφέρονται όχι μόνο για το πόσο χρησιμοποιείται μία συσκευή αλλά και για το πότε αποκτά ένα παιδί το πρώτο προσωπικό smartphone.
Τι σημαίνει για τους γονείς
Τα αποτελέσματα δεν σημαίνουν ότι οι γονείς πρέπει αυτομάτως να αφαιρέσουν τα smartphones από όλα τα παιδιά.
Δείχνουν όμως ότι η ηλικία πρώτης πρόσβασης και ο τρόπος χρήσης της τεχνολογίας αξίζουν μεγαλύτερη προσοχή.
Η ουσιαστική συζήτηση μπορεί να αφορά:
Το περιεχόμενο που βλέπει το παιδί
Οι γονείς μπορούν να γνωρίζουν ποιες πλατφόρμες χρησιμοποιεί το παιδί και ποιους λογαριασμούς ακολουθεί χωρίς η συζήτηση να μετατρέπεται απαραίτητα σε τιμωρητικό έλεγχο.
Τον χρόνο μπροστά στην οθόνη
Η συνεχής χρήση μπορεί να περιορίζει άλλες δραστηριότητες, όπως ύπνο, άσκηση, κοινωνική επαφή και οικογενειακά γεύματα.
Την εικόνα σώματος
Είναι σημαντικό το παιδί να αντιλαμβάνεται ότι μεγάλο μέρος των εικόνων στο διαδίκτυο είναι επιλεγμένο, επεξεργασμένο ή παρουσιάζει μόνο μία πολύ συγκεκριμένη πλευρά της ζωής κάποιου.
Ποια σημάδια πρέπει να προσέχουν οι γονείς
Μία αλλαγή στη διατροφή ενός εφήβου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει διατροφική διαταραχή.
Υπάρχουν όμως ορισμένα σημάδια που αξίζουν προσοχή, ειδικά όταν εμφανίζονται μαζί ή επιμένουν.
Υπηρεσίες του βρετανικού NHS αναφέρουν μεταξύ άλλων:
- συχνή παράλειψη γευμάτων,
- αποφυγή φαγητού μαζί με την οικογένεια,
- υπερβολική ενασχόληση με βάρος και θερμίδες,
- απότομες αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες,
- υπερβολική άσκηση,
- μυστικοπάθεια γύρω από το φαγητό,
- έντονο άγχος σχετικά με την εμφάνιση,
- επαναλαμβανόμενο ζύγισμα ή έλεγχο του σώματος.
Κανένα από αυτά μόνο του δεν αποτελεί διάγνωση.
Εάν όμως οι αλλαγές είναι έντονες ή επίμονες, είναι σωστό να ζητείται συμβουλή από επαγγελματία υγείας.
Οι διατροφικές διαταραχές δεν αφορούν μόνο τα κορίτσια
Ένα ακόμη σημαντικό σημείο είναι ότι οι διατροφικές διαταραχές μπορούν να εμφανιστούν σε παιδιά και εφήβους οποιουδήποτε φύλου.
Η αντίληψη ότι πρόκειται αποκλειστικά για πρόβλημα κοριτσιών μπορεί να καθυστερήσει την αναγνώριση των συμπτωμάτων στα αγόρια.
Στη νέα έρευνα συμμετείχαν τόσο αγόρια όσο και κορίτσια και οι ερευνητές εξέτασαν ξεχωριστά ορισμένες διαφορές ανά φύλο.
Η έγκαιρη αναγνώριση έχει σημασία
Οι διατροφικές διαταραχές είναι πραγματικές παθήσεις και δεν αποτελούν απλώς «φάση» ή ζήτημα θέλησης.
Υπηρεσίες ψυχικής υγείας του NHS επισημαίνουν ότι η έγκαιρη αναγνώριση και θεραπεία συνδέονται με καλύτερη πρόγνωση, ενώ όταν το πρόβλημα παραμένει χωρίς αντιμετώπιση μπορεί να γίνει περισσότερο εδραιωμένο.
Για αυτό χρειάζεται να αποφεύγονται οι επικρίσεις ή οι συγκρούσεις γύρω από το φαγητό.
Η προσέγγιση πρέπει να βασίζεται στη συζήτηση, την υποστήριξη και, όπου υπάρχει ανησυχία, στην αξιολόγηση από κατάλληλο επαγγελματία.
Τι δεν πρέπει να συμπεράνουμε από τη μελέτη
Η έρευνα δεν υποστηρίζει ότι κάθε 12χρονο με smartphone θα εμφανίσει διατροφική διαταραχή.
Δεν υποστηρίζει επίσης ότι ένα παιδί χωρίς smartphone είναι προστατευμένο από τέτοιες δυσκολίες.
Οι διατροφικές διαταραχές είναι πολυπαραγοντικές και μπορούν να επηρεαστούν από βιολογικούς, ψυχολογικούς, οικογενειακούς, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες.
Το smartphone είναι απλώς ένας ακόμη πιθανός παράγοντας μέσα σε ένα πολύ πιο σύνθετο περιβάλλον.
Τι κρατάμε από τη νέα έρευνα
Η βασική διαπίστωση είναι ότι η κατοχή smartphone στα 12 έτη συσχετίστηκε με αυξημένο κίνδυνο ορισμένων συμπτωμάτων διατροφικής διαταραχής στα επόμενα χρόνια.
Οι επιστήμονες δεν ισχυρίζονται ότι απέδειξαν αιτιακή σχέση.
Αντίθετα, ζητούν περισσότερη έρευνα για να κατανοηθεί γιατί συμβαίνει αυτή η συσχέτιση και εάν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της ψηφιακής ζωής είναι εκείνα που έχουν μεγαλύτερη σημασία.
Σε μία εποχή όπου η απόκτηση του πρώτου κινητού γίνεται ολοένα νωρίτερα, η μελέτη ανοίγει ξανά τη συζήτηση όχι μόνο για το αν τα παιδιά πρέπει να χρησιμοποιούν smartphone, αλλά κυρίως για το πότε, πόσο και με ποιον τρόπο.
