Τι αλλάζει με τον νέο εκλογικό νόμο στην αυτοδιοίκηση

Ο εκλογικός νόμος για την αυτοδιοίκηση αποτελεί κεντρικό ζήτημα για τη λειτουργία της τοπικής δημοκρατίας στην Ελλάδα. Οι πρόσφατες νομοθετικές αλλαγές επαναπροσδιορίζουν τον τρόπο εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών, τα ποσοστά εκλογής, τη σταυροδοσία και τη σύνθεση των τοπικών συμβουλίων. Ποιες είναι οι βασικές αλλαγές και πώς επηρεάζουν τους πολίτες.

Το ιστορικό των αλλαγών στον εκλογικό νόμο

Η αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα έχει περάσει από πολλές μεταρρυθμίσεις τις τελευταίες δεκαετίες. Από τον «Καποδίστρια» (1997) στον «Καλλικράτη» (2010) και τον «Κλεισθένη» (2018), κάθε μεταρρύθμιση επαναπροσδιόριζε τα όρια και τις αρμοδιότητες των ΟΤΑ.

Ο νέος εκλογικός νόμος φιλοδοξεί να αντιμετωπίσει χρόνιες παθογένειες της τοπικής αυτοδιοίκησης: την κατακερματισμένη εκπροσώπηση, τη δυσκολία σχηματισμού σταθερών πλειοψηφιών και τη χαμηλή συμμετοχή στις εκλογές.

Τα νέα εκλογικά κατώφλια

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά το ποσοστό εκλογής στον πρώτο γύρο. Πλέον, ο υποψήφιος δήμαρχος ή περιφερειάρχης εκλέγεται στον πρώτο γύρο μόνο εάν ο συνδυασμός του συγκεντρώσει ποσοστό άνω του 43%.

Σε περίπτωση που κανείς δεν φτάσει αυτό το όριο, διεξάγεται δεύτερος γύρος μεταξύ των δύο πρώτων συνδυασμών. Αυτή η ρύθμιση στοχεύει στη σαφή λαϊκή εντολή του τελικού νικητή.

Αλλαγές στη σταυροδοσία

Ο νέος νόμος τροποποιεί τον αριθμό σταυρών προτίμησης που μπορεί να θέσει ο ψηφοφόρος. Σε δήμους με πολλές εκλογικές περιφέρειες, ο αριθμός προσαρμόζεται ανάλογα με τον πληθυσμό και τις θέσεις που αντιστοιχούν σε κάθε περιφέρεια.

Η αλλαγή αυτή αποσκοπεί στη μείωση του εσωκομματικού ανταγωνισμού και στην ενίσχυση της ουσιαστικής εκπροσώπησης. Παράλληλα, θεσπίζονται αυστηρότεροι κανόνες για την ποσόστωση φύλου στα ψηφοδέλτια.

Η σύνθεση των δημοτικών και περιφερειακών συμβουλίων

Σημαντική αλλαγή αφορά τον τρόπο κατανομής εδρών στα συμβούλια. Ο νικητής εξασφαλίζει πλέον τα τρία πέμπτα (60%) των εδρών, ώστε να μπορεί να κυβερνήσει χωρίς να εξαρτάται από ασταθείς συνεργασίες.

Οι υπόλοιπες έδρες κατανέμονται αναλογικά μεταξύ των λοιπών συνδυασμών που ξεπέρασαν το εκλογικό μέτρο. Αυτό διασφαλίζει ταυτόχρονα κυβερνησιμότητα και πολυφωνία.

Ο ρόλος του δεύτερου γύρου

Ο δεύτερος γύρος αποτελεί τη σημαντικότερη καινοτομία σε σχέση με τον «Κλεισθένη». Διεξάγεται μία εβδομάδα μετά τον πρώτο γύρο και συμμετέχουν μόνο οι δύο πρώτοι συνδυασμοί.

Κατά τον δεύτερο γύρο, δεν υπάρχει σταυροδοσία — ο ψηφοφόρος επιλέγει απλώς συνδυασμό. Αυτό απλοποιεί τη διαδικασία και εστιάζει τη λαϊκή κρίση στο πρόσωπο και το πρόγραμμα του υποψηφίου.

Επιπτώσεις στα μικρά κόμματα και τις ανεξάρτητες υποψηφιότητες

Οι αλλαγές δημιουργούν ένα πιο ανταγωνιστικό περιβάλλον για μικρότερους συνδυασμούς. Το αυξημένο εκλογικό μέτρο και η ισχυροποίηση του νικητή μπορούν να λειτουργήσουν αποτρεπτικά για ανεξάρτητες υποψηφιότητες.

Ωστόσο, η αναλογική κατανομή των υπόλοιπων εδρών εξασφαλίζει ότι και μικρότεροι συνδυασμοί θα έχουν φωνή στα τοπικά συμβούλια, αρκεί να ξεπεράσουν το ελάχιστο ποσοστό.

Πώς προετοιμάζονται οι δήμοι για τις επόμενες εκλογές

Οι αυτοδιοικητικές εκλογές αποτελούν πεδίο δοκιμασίας για κάθε νέο εκλογικό νόμο. Οι δήμοι και οι περιφέρειες καλούνται να προσαρμόσουν τις διαδικασίες τους στα νέα δεδομένα, ενώ τα κόμματα σχεδιάζουν στρατηγικές συμμαχιών.

Η επιτυχία των αλλαγών θα κριθεί στην πράξη: αν οδηγήσουν σε μεγαλύτερη συμμετοχή, αν παράξουν σταθερές διοικήσεις και αν ενισχύσουν τη σχέση πολίτη-αυτοδιοίκησης.